O lęku przed innymi, potrzebie silnego państwa i podatności na narracje dezinformacyjne (2026)
Raport pokazuje, że podatność na teorie spiskowe w Polsce wynika przede wszystkim z określonych postaw społecznych, kompetencji poznawczych i sposobu korzystania z mediów, a nie z cech demograficznych.
Badanie przeprowadzono w 2024 r. i w 2025 r. Wzięło w nim udział 3600 osób w wieku piętnastu lat i więcej w 2024 r. oraz tysiąc osób w wieku osiemnastu lat i więcej w 2025 r. Autorzy raportu wskazują m.in., że istotnym czynnikiem chroniącym przed dezinformacją okazuje się wysoka wiedza faktograficzna, szczególnie w obszarach zdrowia, technologii i klimatu. Badanie pokazuje również, że skłonność do myślenia spiskowego rośnie wraz z radykalizacją poglądów politycznych i oddalaniem się od umiarkowanego centrum. Większą podatność na narracje spiskowe wykazują osoby młodsze oraz użytkownicy mediów społecznościowych opartych na krótkich materiałach wideo i algorytmicznych rekomendacjach treści. Mimo niewielkiego spadku poziomu myślenia spiskowego między 2024 a 2025 rokiem zjawisko pozostaje trwałym i istotnym wyzwaniem społecznym.
Karol Kamiński, Agnieszka Ładna, Konrad Rosłaniec, Paradoks spiskowy. O lęku przed innymi, potrzebie silnego państwa i podatności na narracje dezinformacyjne. Raport z badania ogólnopolskiego, NASK – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2026.