Gmina
Augustów

Gmina Augustów leży na Równinie Augustowskiej, otacza miasto Augustów z trzech stron. Dużą część stanowią lasy /32%/ – bogate w runo leśne, zioła, ptactwo i zwierzynę. Odległość do miasta Augustowa z najdalszych zakątków gminy nie przekracza 12 km.

Funkcja turystyczno-wypoczynkowa rozwija się głównie w formie turystyki pieszej, wodnej, konnej oraz wypoczynku pobytowego w kwaterach prywatnych, na campingach i biwakach nad jeziorami. Turyści mogą tu miło spędzić czas podziwiając ciekawe ptactwo na jeziorze Kolno, uprawiając sporty wodne /poza motorowymi/.

Przez gminę przebiega Kanał Augustowski ze śluzami: “Borki” w Netcie Folwark i Białobrzegach oraz malowniczy szlak kajakowy biegnący najczystszą rzeką Rospudą i jeziorami. Przez teren gminy przechodzą dwa znaczone szlaki piesze:

żółty – z Augustowa przez Białobrzegi, Nettę do Bargłowa i dalej do Ełku; zielony: Augustów – Białobrzegi – Gabowe Grądy – Komaszówka – Huta do Jastrzębnej oraz ścieżka patriotyczna i rowerowa wokół jeziora Kolno. W Nadleśnictwie Białobrzegi uruchomiono szlak konny, biegnący przez urokliwe zakątki leśnictw Czarnucha, Długie i Kolnica.

Podczas wędrówek często napotykamy przydrożne krzyże, wystawiane w różnych intencjach.

W Gabowych Grądach oprócz kultury staroobrzędowców możemy zobaczyć domostwa z unikatowymi łaźniami parowymi zwanych “baniami” oraz cmentarz i molennę – obiekty sakralne. Ponadto na uwagę zasługuje:

w Żarnowie – drewniana kapliczka z XIX wieku, cmentarzysko prajaćwieskie z okresu rzymskiego w Netcie.

Z zabytków przyrody – wiekowe lipy w Netcie Folwark – “Aleja lip”, ponad 200-letnia sosna w Białobrzegach, w Promiskach – dąb o obwodzie 6,43m. Gościom odpoczywającym w gospodarstwach agroturystycznych oferujemy: spływy kajakowe szlakiem odbytej wizyty Ojca Świętego Papieża Jana Pawła II, a także Czarną Hańczą i Rospudą oraz jednodniowe wypady do Wilna.

Na terenie gminy Augustów przy Szkole Podstawowej w Janówce powstało jedyne w północno-wschodniej Polsce muzeum Armii Krajowej. Inicjatorem był Wójt Gminy Pan Eugeniusz Simson. Jest ono uzupełnieniem, przebiegającej przez gminę, ścieżki patriotycznej, którą stanowią:

Kościół p.w. Jana Chrzciciela w Augustowie ul. Jana Pawła II 14, tel. /087/ 6445 440. Prawą nawę poświęcono Sybirakom. Tu znajduje się ołtarz z wizerunkiem patrona Sybiraków św. Rafałem Kalinowskim. Pod ołtarzem umieszczono urny z ziemią – Monte Cassino, Bolonia, Loretto, Katyń, Kwitok. W ołtarzu znajduje się relikwiarz, w którym złożono szczątki habitu patrona. Obok ołtarza Sybiracy umieścili tabliczki z nazwiskami i miejscem śmierci osób wywiezionych na Sybir, a związanych z Ziemią Augustowską. Za chórem powstało muzeum poświęcone Sybirakom.

Muzeum Armii Krajowej – przy Szkole Podstawowej w Janówce, dyrektor Karol Czarniecki, tel. 087- 6449-333 . Ozdobą muzeum są gliniane rzeźby przedstawiające sceny batalistyczne m.in. z powstania warszawskiego wykonane przez byłego łagiernika Jana Durlika. Wśród licznych pamiątek na uwagę zasługuje zbiór plansz, na których wyeksponowano fotografie dowódców i żołnierzy brygad partyzanckich walczących na wschodnich kresach II Rzeczpospolitej, które ofiarował Zarząd Okręgu Wileńskiego AK “Wiano”. Pani Janina Ruszczyc siostra cichociemnego AK Benona Łastowskiego ps. “Łobuz” przekazała m.in. mundur brata z medalami polskimi i zagranicznymi. Z byłej szkoły podstawowej w Serwach muzeum otrzymało portret Marii Iwanickiej ps. “Małgorzata”, która była żołnierzem VIII Uderzeniowego Batalionu Kadrowego AK.

Raczki- zachował się układ przestrzenny z czasów hrabiego Paca, budynek dawnej manufaktury, neoklasycystyczny kościół projektowany przez Henryka Marconiego. W odległej o 2 km Dowspudzie zwiedzić można ocalałe fragmenty wspaniałego niegdyś pałacu. Rozgłos swój Dowspuda zawdzięcza generałowi napoleońskiemu Ludwikowi Pacowi. Pałacowi nadał styl “gotyku romantycznego”. Rzeźby, freski, obrazy, makaty, a także akwarium w suficie były wówczas najwytworniejsze. Rząd Petersburski za udział Paca w powstaniu listopadowym, nie mogąc go ująć, skonfiskował Dowspudę. Cegły z pałacu zużyto na budowę koszar w Suwałkach.

“Święte miejsce” – wracając z Dowspudy warto skręcić w lewo we wsi Jaśki, aby dotrzeć do pięknej polany, na której stoi drewniana kaplica oraz wznosi się stary nadpalony dębowy krzyż. Raz w roku, na św. Jana, odprawiane jest nabożeństwo. Nazwa tego miejsca wiąże się z cudownymi uzdrowieniami pielgrzymujących tu ludzi. Związana z nim legenda przenosi nas w odległą przeszłość, w wiek trzynasty, gdy ziemie te zamieszkiwały półdzikie plemiona Jaćwingów. Samo miejsce należy do najbardziej uroczych zakątków ziemi augustowskiej.

Do gospodarstw agroturystycznych zapraszają:

Już 12 tysięcy lat p.n.e. obszar gminy był zamieszkany przez myśliwych i hodowców reniferów. W epoce neolitu pojawiły się kultury rolne. Z III- V wieku n.e. czyli okresu rzymskiego epoki żelaza, pochodzi cmentarzysko kurhanowe w Neckim Borku /pomiędzy Białobrzegami a Nettą/.

Jaćwieź została wymazana z mapy Europy wskutek wypraw krzyżowych w końcu XIII wieku. Ponowne stałe osadnictwo pojawiło się dopiero w XVI w. Do połowy XVI wieku, za panowania Zygmunta Augusta, zostaje osadzona cała zachodnia strona dzisiejszej gminy. Od 1569 roku ziemie na południe od Kamiennego Brodu i jeziora Necko oraz na zachód od rzeki Netty weszły jako część Podlasia do Korony Polskiej, tworząc starostwo augustowskie. Nazwę wywiodło od miasta, którego założycielem był król Zygmunt II August. Cztery obecne wsie Biernatki, Żarnowo, Turówka i Uścianki były przedmieściami Augustowa.

Herb Gminy Augustów podkreśla przynależność w przeszłości w/w wsi do miasta i traktowane były na równych prawach z miastem Augustów. W herbie występują liście dębu, czyli symbol ciężkiej pracy rolnika, jabłka to płodność i urodzaj. Natomiast nad tarczą herbową w diademie widnieją kłosy czterech zbóż symbolizujące rolniczy charakter gminy.

W niepodległej Rzeczypospolitej obszar gminy wchodził do powiatu augustowskiego. Po 1945 roku były tu gromady Żarnowo, Janówka, Rutki Nowe, Netta II i Białobrzegi, z których w 1973 roku utworzono gminę o obecnym kształcie.