Świętokrzyskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli
w Kielcach

Spotkanie było nie tylko przeglądem najważniejszych zmian, z którymi dyrektorzy i nauczyciele rozpoczynają nowy rok szkolny, ale przede wszystkim okazją do pokazania, jak przełożyć je na codzienną praktykę szkoły.

W konferencji, zorganizowanej online, uczestniczyło ponad 200 dyrektorów i wicedyrektorów szkół oraz placówek oświatowych. Rozmawialiśmy o zadaniach dyrektora w roku szkolnym 2026/2027 w kontekście zmian w prawie oświatowym i tegorocznych kierunków polityki oświatowej państwa. Ważną częścią spotkania była również prezentacja form wsparcia przygotowanych przez poszczególne pracownie ŚCDN na rozpoczynający się rok szkolny. 

Uczestników konferencji powitała Małgorzata Łakomiec, dyrektor Świętokrzyskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Kielcach. Spotkanie moderowali Renata Walęcka, kierownik Pracowni Doskonalenia Kadr ŚCDN, oraz Tomasz Sokołowski, nauczyciel konsultant ŚCDN. 
Wspólnym mianownikiem kolejnych wystąpień było praktyczne spojrzenie na zmiany zachodzące w edukacji. Nowe przepisy, podstawy programowe czy rozwiązania organizacyjne były punktem wyjścia do rozmowy o tym, jak budować szkołę, w której uczeń staje się coraz bardziej świadomym uczestnikiem procesu uczenia się, nauczyciel otrzymuje narzędzia do skutecznej pracy, a dyrektor może pełnić rolę lidera przeprowadzającego swoją placówkę przez proces zmian.

Zmiany w prawie oświatowym

Pierwszą prelekcję, „Zmiany w prawie oświatowym”, poprowadziły Renata Walęcka oraz Elżbieta Dudek, nauczyciel konsultant ŚCDN.
Początek nowego roku szkolnego oznacza dla dyrektorów konieczność uwzględnienia szeregu nowych regulacji. Prelegentki zwróciły uwagę m.in. na zmiany dotyczące oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, prac domowych, oceny zachowania oraz egzaminów klasyfikacyjnych. Omówiły również obowiązki dyrektorów związane z dostosowywaniem szkolnych dokumentów do aktualnych regulacji.
Zmiany obejmują także kwalifikacje nauczycieli, m.in. w związku z edukacją zdrowotną, techniką, zajęciami praktyczno-technicznymi czy przyrodą. Ważnym obszarem pozostaje nadzór pedagogiczny i uwzględnianie nowych zadań w planach nadzoru. Podczas wystąpienia poruszono również zagadnienia dotyczące ochrony wizerunku dzieci oraz zasad publikowania ich zdjęć przez placówki. 
Praktycznym uzupełnieniem tej części konferencji była prezentacja możliwości dalszego wsparcia dyrektorów – konsultacji prawnych, szkoleń, spotkań w ramach Gabinetu Dyrektora Szkoły oraz propozycji kierowanych szczególnie do osób, które rozpoczynają pełnienie funkcji kierowniczych.

Uczeń jako sprawca własnego uczenia się w kontekście zmian podstawy programowej edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej
O jednym z najważniejszych pojęć pojawiających się w kontekście reformy „Kompas Jutra” mówiła Katarzyna Pluta, kierownik Pracowni Edukacji Wczesnoszkolnej i Przedszkolnej ŚCDN w Kielcach. 

Kluczowym słowem jej wystąpienia była sprawczość. Nie jest ona tożsama z samodzielnością. Chodzi o stopniowe przygotowywanie dziecka do podejmowania autonomicznych decyzji, odpowiedzialności za własne działania, przewidywania ich konsekwencji oraz coraz bardziej świadomego kierowania swoim rozwojem.

Sprawczość zaczyna się już od prostych, codziennych sytuacji, ale ma prowadzić do świadomego uczestnictwa ucznia w procesie uczenia się. Jest również ściśle związana z poczuciem przynależności do wspólnoty. Dziecko powinno rozumieć, że jego zachowanie wpływa na grupę, ale równocześnie samo może czerpać z obecności i doświadczeń innych. 

Konsekwencją takiego podejścia jest zmiana roli nauczyciela. Mniej wyręczania, podawania gotowych odpowiedzi, poprawiania każdego błędu czy jednakowych zadań dla wszystkich. Więcej wyboru, pytań, podejmowania decyzji, planowania, eksperymentowania, poszukiwania własnych strategii uczenia się i refleksji. Błąd ma przestać być traktowany jak porażka, a stać się elementem procesu uczenia się.

W ofercie przygotowanej dla nauczycieli przedszkoli i edukacji wczesnoszkolnej znalazły się m.in. spotkania dotyczące nowych podstaw programowych, myślenia krytycznego, edukacji zdrowotnej, matematycznej i przyrodniczej, a także projekty i sieci współpracy.
Promowanie kształcenia interdyscyplinarnego, pracy projektowej oraz bezpiecznego poruszania się w sieci

Ewa Kwiecień, kierownik Pracowni Przedmiotów Ścisłych ŚCDN w Kielcach, przedstawiła zmiany w obszarze edukacji przyrodniczej i ścisłej. 
Nowe podejście do przyrody opiera się na trzech filarach: zintegrowanym postrzeganiu świata, naukowym poznawaniu rzeczywistości oraz edukacji środowiskowej.

Uczeń ma dostrzegać związki między biologią, chemią, fizyką i geografią, ale również matematyką, technologią, sztuką czy przedmiotami humanistycznymi. Ma samodzielnie badać rzeczywistość – prowadzić obserwacje, wykonywać doświadczenia i pomiary, analizować mapy, fotografie, schematy i dane statystyczne, formułować pytania badawcze oraz wyciągać wnioski. 
Technologia powinna przy tym wspierać bezpośrednie poznawanie świata, a nie je zastępować. Elektroniczne czujniki, dokładniejsze pomiary czy symulacje doświadczeń mogą poszerzać możliwości ucznia i nauczyciela, ale punktem wyjścia pozostają obserwacja, doświadczenie i samodzielne dochodzenie do wniosków.

Zmienia się również podejście do oceniania. Znaczenie ma nie tylko prawidłowy wynik, ale również droga ucznia do rozwiązania – jego sposób myślenia, podejmowane próby, współpraca z innymi i umiejętność wyciągania wniosków.
Praktycznym uzupełnieniem omawianych zagadnień będą szkolenia przygotowane na nowy rok szkolny, w tym zajęcia z przyrody prowadzone w Centrum Edukacyjnym w Wólce Milanowskiej, podczas których nauczyciele będą mogli samodzielnie przeprowadzać doświadczenia laboratoryjne i terenowe. 

Dużo miejsca poświęcono także pracy projektowej. Wśród propozycji znalazł się cykl „Tydzień z projektem”, obejmujący m.in. przykładowe projekty interdyscyplinarne, metodę projektu jako narzędzie rozwijania sprawczości, edukację STEAM oraz design thinking. Oferta obejmuje również szkolenia dotyczące rozwijania kompetencji matematycznych, ekonomicznych i finansowych.

Samoświadomość, sprawczość i odporność psychiczna – wyzwania wychowawcze Reformy Kompas Jutra
Kolejną część konferencji poprowadziły Izabela Juszkiewicz, kierownik Pracowni Wsparcia i Rozwoju ŚCDN, oraz Marzanna Kostecka-Biskupska, nauczyciel konsultant ŚCDN.

Wystąpienie obejmowało szeroki obszar: wychowanie i profilaktykę, pomoc psychologiczno-pedagogiczną, kształcenie specjalne, edukację zdrowotną, doradztwo zawodowe oraz kształcenie zawodowe.

Jedna z najważniejszych zmian w myśleniu o profilaktyce polega na odejściu od koncentrowania się wyłącznie na zagrożeniach. Pytanie nie powinno brzmieć jedynie: jak ograniczyć agresję, cyberprzemoc, uzależnienia czy kryzysy psychiczne? Równie istotne staje się pytanie: jakie kompetencje i zasoby należy budować u młodego człowieka, aby potrafił sobie radzić w świecie, w którym te zagrożenia istnieją? 
Jeśli uczeń ma nie ulegać presji – powinien nauczyć się podejmować odpowiedzialne decyzje. Jeśli ma nie czuć się bezradny – musi doświadczać sprawczości. Jeśli chcemy ograniczać przemoc – potrzebujemy uczyć budowania i podtrzymywania relacji, rozwiązywania konfliktów oraz powrotu do relacji po trudnych sytuacjach.

Ochrona zdrowia psychicznego oznacza natomiast uczenie rozpoznawania emocji i potrzeb, regulowania własnych stanów oraz – co szczególnie ważne – szukania pomocy. W świecie cyfrowym młody człowiek powinien potrafić zarządzać uwagą, krytycznie oceniać informacje i odpowiedzialnie korzystać z technologii.

W ofercie Pracowni Wsparcia i Rozwoju znalazły się m.in. „Strefa specjalistów szkolnych”, cykl dla wychowawców, działania dotyczące wolontariatu uczniowskiego, edukacji zdrowotnej, profilaktyki uzależnień, przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, oceny funkcjonowania ucznia, pracy z uczniami z afazją i zaburzeniami komunikacji językowej, komunikacji wspomagającej i alternatywnej oraz polskiego języka migowego. 

Ważnym kierunkiem jest również rozwijanie oferty dla nauczycieli i specjalistów pracujących w szkołach specjalnych. Wśród propozycji znalazło się m.in. „Vademecum pracy nauczyciela z uczniem z niedosłuchem i niepełnosprawnością sprzężoną”.

Nową propozycją jest także cykl „ODPORNI”, dotyczący odporności psychicznej jako zasobu, rozwijania wytrwałości, sprawczości i wiary we własne możliwości oraz wspierania dzieci i młodzieży w sytuacjach kryzysowych.
Istotne miejsce w ofercie zajmuje edukacja zdrowotna. Już 24 i 25 września odbędą się dwie konferencje „Edukacja, odpowiedzialność i zdrowie” – w Kielcach i Ostrowcu Świętokrzyskim. Jednym z głównych tematów będą aktualne wyzwania związane z uzależnieniami dzieci i młodzieży, zarówno chemicznymi, jak i behawioralnymi.

Ważnym obszarem pozostaje także współpraca szkoły z rodzicami. 19 listopada w Targach Kielce planowana jest stacjonarna konferencja „Rodzic w szkole, szkoła z rodzicem”, poświęcona budowaniu partnerstwa między rodziną a placówką. 
Dwujęzyczność i wielojęzyczność jako kapitał przyszłości – wyzwania i szanse dla szkół i organizacji

O rosnącym znaczeniu języków obcych mówiła Izabela Krzak-Borkowska, kierownik Pracowni Języków Obcych ŚCDN w Kielcach. Taki tytuł wystąpienia widnieje również w oficjalnym programie konferencji. 

Punktem wyjścia było odejście od traktowania języka obcego wyłącznie jako kolejnego szkolnego przedmiotu. We współczesnej szkole język staje się narzędziem komunikacji, zdobywania wiedzy, współpracy międzynarodowej, budowania relacji, dobrostanu i kompetencji przyszłości.
Coraz większego znaczenia nabierają plurilingwalizm i multilingwalizm – wykorzystywanie całego repertuaru językowego ucznia. Nie oznacza to rezygnacji z poprawności językowej, lecz szersze spojrzenie na cel edukacji. Uczeń powinien przede wszystkim potrafić wykorzystać to, co już umie, aby skutecznie się porozumiewać.

Zmienia się również znaczenie błędu. Uczeń, który nie obawia się mówić z powodu możliwości popełnienia błędu gramatycznego czy językowego, chętniej podejmuje próby komunikacji. Ważne staje się budowanie odwagi komunikacyjnej – przekonania: potrafię wykorzystać to, co już umiem, żeby się porozumieć.

Jednym z istotnych kierunków jest CLIL i edukacja dwujęzyczna, w których język obcy staje się narzędziem poznawania treści innych przedmiotów. Nie każda szkoła musi od razu tworzyć oddział dwujęzyczny. Można rozpoczynać od modułów CLIL, projektów, wydarzeń dwujęzycznych i interdyscyplinarnych działań, stopniowo rozszerzając ich zakres. 
Języki mogą być naturalnym elementem tygodnia projektowego, działań STEAM, współpracy w ramach Erasmus+ czy międzynarodowych spotkań online. Tym samym stają się jednym z narzędzi otwierających szkołę na współpracę międzynarodową i środowisko wielokulturowe.

Dużo uwagi poświęcono również sztucznej inteligencji. AI może pomagać w personalizowaniu nauki, ćwiczeniu rozmów i wymowy, sprawdzaniu własnych prac czy rozwijaniu kompetencji językowych. Kluczowe jest jednak świadome i odpowiedzialne korzystanie z tych możliwości.
Zmienia się także sposób patrzenia na ofertę językową placówki. Nie chodzi już wyłącznie o odpowiedź na pytanie, ile godzin języka angielskiego oferuje szkoła, ale o to, w ilu miejscach i sytuacjach uczeń może rzeczywiście używać języka do działania. To właśnie autentyczna komunikacja, projekty międzynarodowe, Erasmus+, dobrostan, działania interdyscyplinarne, AI, kompetencje cyfrowe, CLIL i dwujęzyczność mogą współtworzyć nowoczesną ofertę szkoły.
W Systemie Obsługi Szkoleń dostępnych będzie 36 form doskonalenia przygotowanych przez Pracownię Języków Obcych, pogrupowanych w sześciu obszarach: metodyka i motywacja, AI i technologia, CLIL i dwujęzyczność, edukacja włączająca, reforma i rozwój oraz współpraca i wydarzenia. 

„Od pomysłu do efektu – projekty edukacyjne w praktyce szkolnej”

Finał merytorycznej części konferencji miał szczególnie praktyczny charakter. Agnieszka Batóg, dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej nr 4 im. Partyzantów Ziemi Kieleckiej w Ostrowcu Świętokrzyskim, oraz wicedyrektor Renata Prucnal podzieliły się doświadczeniami związanymi z realizacją projektów edukacyjnych w swojej szkole. 

Droga szkoły do pracy projektowej rozpoczęła się kilka lat wcześniej od wdrażania oceniania kształtującego, metod aktywizujących oraz elementów myślenia krytycznego.

Cel był zasadniczy: przenieść większą część odpowiedzialności za proces uczenia się na ucznia i skłonić nauczyciela do patrzenia nie tylko na to, „jak nauczam”, ale przede wszystkim „czego uczeń się uczy”. 

Pierwszym dużym doświadczeniem był jednodniowy projekt związany z rocznicą uchwalenia Konstytucji 3 maja. Cała szkoła pracowała wokół wspólnego tematu. Język polski, matematyka, historia, język angielski, muzyka, wychowanie fizyczne, plastyka i technika pozwalały uczniom spojrzeć na jedno zagadnienie z różnych perspektyw.

Pierwsza próba przyniosła jednak nie tylko sukcesy, ale – co szczególnie wartościowe – również wnioski na przyszłość. Jeden dzień okazał się zbyt krótki. Problemem były zbyt liczne grupy, zbyt rozbudowane zadania, brak dostatecznie szczegółowego scenariusza oraz przemieszczanie się uczniów między pracowniami. 

Najważniejszy wniosek dotyczył jednak samego rozumienia projektu. Zbyt wiele energii pochłonęła jego efektowna, techniczna strona. Tymczasem w centrum powinien znajdować się proces uczenia się.

Nie najważniejsze jest więc to, jak efektowny plakat, prezentacja czy inny produkt powstanie na końcu. Znacznie ważniejsze są odpowiedzi uczniów na pytania: czego się dowiedziałem? czego się nauczyłem? co było dla mnie najważniejsze?
Informacja zwrotna od uczniów stała się punktem wyjścia do zmiany sposobu pracy. Podczas rad pedagogicznych i spotkań zespołów przedmiotowych nauczyciele uznali, że kolejne projekty muszą opierać się na wspólnym planowaniu, jasno określonym celu, czytelnym podziale odpowiedzialności, spójnych zadaniach oraz dobrze zaplanowanym czasie. 

Projekt interdyscyplinarny nie może być jedynie zbiorem odrębnych aktywności realizowanych na poszczególnych przedmiotach pod wspólnym hasłem. Potrzebuje rzeczywistej współpracy nauczycieli i takiego zaplanowania działań, aby uczniowie mogli dostrzegać związki między różnymi dziedzinami wiedzy.

Doświadczenia ostrowieckiej szkoły pokazały jednocześnie coś ważnego z punktu widzenia zmian czekających placówki: nie wszystko musi udać się od razu. Pierwsze doświadczenie może stać się źródłem wiedzy, a wnioski wyciągnięte przez nauczycieli i uczniów – podstawą do lepszego zaplanowania kolejnych działań.

Wspólnie w nowy rok szkolny

Choć poszczególne wystąpienia dotyczyły różnych obszarów edukacji, podczas konferencji wielokrotnie powracały te same pojęcia: sprawczość, odpowiedzialność, współpraca, relacje, interdyscyplinarność, krytyczne myślenie, doświadczenie i praktyczne działanie. 

Zmiany w prawie, nowe podstawy programowe, praca projektowa, edukacja włączająca, troska o dobrostan, nowe podejście do profilaktyki, języki obce czy technologie nie są odrębnymi elementami. Łączy je szersze spojrzenie na szkołę, w której uczeń coraz bardziej świadomie uczestniczy we własnym rozwoju, a nauczyciel tworzy warunki do działania, współpracy, eksperymentowania i brania odpowiedzialności.

Szczególna rola przypada w tym procesie dyrektorowi – liderowi, który łączy wymagania prawa, kierunki zmian programowych, potrzeby nauczycieli i uczniów oraz możliwości własnej placówki.

W rozpoczynającym się roku szkolnym będziemy rozwijać tematy zainicjowane podczas konferencji podczas kolejnych szkoleń, warsztatów, seminariów, konferencji, sieci współpracy i konsultacji.

Aktualna oferta edukacyjna ŚCDN jest publikowana na stronie Centrum i w Systemie Obsługi Szkoleń. 

Jednym ze słów najczęściej powracających podczas całego spotkania była sprawczość. Pojawiała się w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej, pracy projektowej, profilaktyce, edukacji językowej i doświadczeniach szkół. To właśnie ona może być jednym z pojęć najlepiej opisujących kierunek zmian, z którymi wspólnie rozpoczynamy rok szkolny 2026/2027.