Starostwo Powiatowe
w Jaśle

Historia, pamięć i wspólne dziedzictwo połączyły uczestników polsko-słowackiego spotkania zorganizowanego w ramach projektu „Karpacki Szlak Kapłanów Niezłomnych”. Wydarzenie, które odbyło się 6 października br., w Bączalu Dolnym, było okazją do przypomnienia sylwetek kapłanów, którzy w trudnych latach wojny i okresu komunizmu pozostali wierni swojemu powołaniu, wartościom oraz ludziom, którym służyli.

- „Karpacki Szlak Kapłanów Niezłomnych” pokazuje, że pamięć może być mostem łączącym ludzi i społeczności. Dzięki takim inicjatywom historie kapłanów niezłomnych mogą być poznawane przez kolejne pokolenia. Karpaty od wieków stanowią przestrzeń spotkania różnych kultur i tradycji. Współpraca realizowana w ramach projektu pokazuje, że również współcześnie mogą być miejscem dialogu, wymiany doświadczeń i wspólnego odkrywania historii – mówiła Barbara Burbelka Wicestarosta Jasielski.

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele duchowieństwa, samorządów, instytucji , a także mieszkańcy zainteresowani historią i dziedzictwem regionu zarówno z Polski jak i ze Słowacji.

Konferencja pozwoliła spojrzeć na losy kapłanów niezłomnych z różnych perspektyw – rodzinnej, naukowej, historycznej i lokalnej. Prelekcje poświęcone były życiu i działalności duchownych z Polski i Słowacji oraz sytuacji Kościoła w okresie komunistycznych represji.

Szczególne miejsce w projekcie zajmuje postać ks. Floriana Zająca, wieloletniego proboszcza parafii w Bączalu Dolnym. Jego historia jest przykładem losu duchownego, który za swoją działalność i pomoc prześladowanym został po wojnie aresztowany przez aparat bezpieczeństwa, poddany brutalnym przesłuchaniom i skazany na wieloletnie więzienie.

Konferencja była okazją do przypomnienia sylwetek kapłanów niezłomnych oraz ukazania ich znaczenia dla lokalnych społeczności. Wygłoszone prelekcje poświęcone były życiu, działalności i losom duchownych z obu stron Karpat, którzy w czasach represji nie zrezygnowali ze swojej posługi i nie wyrzekli się wyznawanych wartości. Spotkanie pozwoliło również spojrzeć na wspólne doświadczenia historyczne Polski i Słowacji oraz na rolę duchowieństwa w życiu społecznym w okresie, gdy działalność Kościoła podlegała różnego rodzaju ograniczeniom.

Tematykę losów kapłanów niezłomnych, wynikach badań oraz znaczeniu ich świadectwa dla współczesnych pokoleń opowiedzieli:

- Jan Bartmiński – siostrzeniec ks. Floriana Zająca,

- dr Mirosław Surdej – reprezentujący Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie;

- Mariusz Świątek – Dyrektor Muzeum Regionalnego w Jaśle;

- ks. Anton Verbovský CSsR– redemptorysta ze Stropkova;

- ks. dr hab. Sławomir Zych – profesor Katolickiego Uniwersytetu w Lublinie;

- PhDr. Ľuboslav Šmajda – doktor nauk historycznych ze Stropkova

- Tomasz Bienias- „Bączalska plebania i parafia jako miejsce kształtowania się postaw kapłanów niezłomnych”

Ważnym momentem konferencji było odsłonięcie i poświęcenie tablicy upamiętniającej kapłanów niezłomnych- upamiętnienie duchownych z Polski i Słowacji podkreśliło wspólnotę doświadczeń mieszkańców Karpat oraz znaczenie pamięci historycznej dla budowania współpracy między społecznościami po obu stronach granicy.

Jej umieszczenie w przestrzeni związanej z realizacją projektu ma przypominać kolejnym pokoleniom o ludziach, których życie i działalność zostały naznaczone doświadczeniem wojny, represji oraz komunistycznego systemu. Uroczystość miała transgraniczny wymiar. Upamiętnienie kapłanów z Polski i Słowacji podkreśla wspólnotę doświadczeń mieszkańców Karpat oraz fakt, że pamięć o historii może stać się przestrzenią współpracy i wzajemnego poznania. Kolejnym ważnym punktem wydarzenia było poświęcenie Drogi Krzyżowej, która powstała w ramach projektu.

Projekt „Karpacki Szlak Kapłanów Niezłomnych” realizowany jest w ramach programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027. Jego celem jest zachowanie i popularyzacja wspólnego dziedzictwa duchowego i historycznego polsko-słowackiego pogranicza, a także przypomnienie losów kapłanów, którzy doświadczyli prześladowań ze strony systemów totalitarnych. Ważnym elementem przedsięwzięcia jest również współpraca mieszkańców i instytucji po obu stronach Karpat.

Partnerami projektu są Parafia pw. Świętego Mikołaja i Imienia Maryi w Bączalu Dolnym oraz Miasto Stropkov oraz Powiat Jasielski. Współpraca tych instytucji pozwala połączyć działania związane z ochroną dziedzictwa, edukacją historyczną oraz upamiętnianiem osób, których losy są częścią wspólnej historii pogranicza polsko-słowackiego.

Wtorkową konferencję zakończył panel dyskusyjny, który stał się przestrzenią wymiany myśli i refleksji nad znaczeniem pamięci historycznej we współczesnym świecie. Uczestnicy rozmawiali o potrzebie zachowania pamięci o kapłanach niezłomnych, o roli Kościoła i lokalnych społeczności w przekazywaniu wiedzy historycznej oraz o sposobach przybliżania tej tematyki młodemu pokoleniu. Podkreślano, że pamięć o przeszłości nie powinna być jedynie wspomnieniem, ale może stanowić ważny element budowania tożsamości i odpowiedzialności za przyszłość.

Spotkanie w Bączalu Dolnym miało nie tylko wymiar naukowy i historyczny. Połączyło wykłady, pamięć o konkretnych osobach oraz materialne rezultaty projektu – tablicę pamiątkową i Drogę Krzyżową. Stało się jednocześnie kolejnym elementem polsko-słowackiej współpracy służącej zachowaniu wspólnego dziedzictwa Karpat. Było spotkaniem ludzi, dla których pamięć o przeszłości jest ważną częścią współczesności. Prelekcje poświęcone kapłanom niezłomnym, odsłonięcie i poświęcenie tablicy pamięci, poświęcenie nowo powstałej Drogi Krzyżowej oraz kończący wydarzenie panel dyskusyjny stworzyły spójną całość, łączącą historię, wiarę, pamięć.   Realizowany projekt sprzyja budowaniu transgranicznego dialogu o wspólnym dziedzictwie historycznym i duchowym Karpat.