Powiat
Zambrowski

Obowiązki stowarzyszeń i fundacji wynikające z nowej ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu

Z dniem 13 lipca 2018 r. weszły w życie przepisy nowej ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2025 r. poz.644) (dalej: „ustawa”). Celem ustawy jest dostosowanie prawa krajowego do unijnych dyrektyw, a także zwiększenie efektywności systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Ustawa wprowadza nowy katalog „instytucji obowiązanych”, na których ciąży obowiązek stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz inne obowiązki związane z podejmowaniem określonych działań w celu przeciwdziałania wprowadzania do obrotu wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł.

Do instytucji obowiązanych zalicza się m.in.

• fundacje ustanowione na podstawie ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2023 r. poz. 166) w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro, bez względu na to, czy płatność jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane – 2 ust. 1 pkt 21 ustawy,
• stowarzyszenia posiadające osobowość prawną, utworzone na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), w zakresie, w jakim przyjmują lub dokonują płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro, bez względu na to, czy płatność jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane – 2 ust. 1 pkt 22 ustawy.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 20 instytucją obowiązaną jest również podmiot, który prowadzi działalność w zakresie gier losowych w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 595) – taką grą jest przykładowo charytatywna gra fantowa, popularna wśród organizacji pozarządowych.

Do obowiązków instytucji obowiązanych należy m.in.:  wyznaczenie spośród członków zarządu osoby odpowiedzialnej za wdrożenie obowiązków określonych w ustawie (art. 7),

• wyznaczenie pracownika zajmującego kierownicze stanowisko odpowiedzialnego za zapewnienie zgodności działalności instytucji obowiązanej oraz jej pracowników i innych osób wykonujących czynności na rzecz instytucji obowiązanej z przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Wyznaczony pracownik jest również odpowiedzialny za przekazywanie w imieniu instytucji obowiązanej Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej, zawiadomień o transakcjach (art.8),
• identyfikacja i ocena ryzyka związanego z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu odnoszącego się do działalności fundacji i stowarzyszeń oraz sporządzanie w postaci papierowej lub elektronicznej oceny tego ryzyka (art. 27),
• stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego wobec klientów fundacji i stowarzyszeń (art. 33 – 37, art. 39 i art. 41),
• stosowanie wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego w przypadkach wyższego ryzyka prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (art. 43, art. 44 i art. 46),
• dokumentowanie zastosowanych środków bezpieczeństwa finansowego oraz wyników bieżącej analizy przeprowadzanych transakcji (art. 34 ust. 3),
• prowadzenia bieżącej analizy przeprowadzanych transakcji, w stosunku do klientów wobec, których stosuje się wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 43 ust. 3),
• podejmowanie działań określonych w art. 43 ust. 4 w przypadku ujawnienia transakcji nietypowej, nienaturalnie złożonej oraz opiewającej na wysokie kwoty, które wydają się nie mieć uzasadnienia prawnego lub gospodarczego,
• przechowywanie dokumentacji uzyskanej w wyniku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego oraz dowodów m.in. potwierdzających przeprowadzane transakcje (art. 49),
• wprowadzenie wewnętrznej procedury w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finasowaniu terroryzmu (art. 50),
• przekazywanie do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej informacji o przyjętej wpłacie lub dokonanej wypłacie środków pieniężnych o równowartości przekraczającej 15 000 euro (art. 72 ust. 1 pkt 1),
• zawiadamianie w trybie i na zasadach określonych w ustawie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (art. 74),
• wstrzymywanie transakcji w trybie i na zasadach określonych w ustawie (art. 86),
• stosowanie szczególnych środków ograniczających wobec osób i podmiotów określonych w ustawie (art. 117).

Zgodnie z art. 130 ustawy, fundacje oraz stowarzyszenia będące instytucjami obowiązanymi w rozumieniu ustawy, podlegają kontroli wykonywania ww. obowiązków.

Kontrolę sprawuje:

• Generalny Inspektor Informacji Finansowej będący równocześnie koordynatorem kontroli,
• naczelnicy urzędów celno-skarbowych,
• właściwy minister lub starosta w przypadku fundacji – na zasadach określonych w ustawie o fundacjach,
• wojewoda lub starosta w przypadku stowarzyszeń – na zasadach określonych w ustawie Prawo o stowarzyszeń.

Kontrola, może być przeprowadzona w zakresie i na zasadach określonych w ustawie przez ww. organy na podstawie rocznego planu kontroli bądź doraźnie. Przedmiotowa kontrola może być realizowana przez co najmniej dwóch imiennie upoważnionych przez ww. organ pracowników/kontrolerów (art. 131 i art. 132). Szczegółowy zakres upoważnienia do kontroli określa ustawa w art. 133 ust. 2.

Z przeprowadzonej kontroli sporządzany jest protokół pokontrolny (art. 141) oraz wystąpienie pokontrolne zawierające m.in. zalecenia pokontrolne (art. 142).

W przypadku niedopełnienia przez instytucje obowiązane obowiązków nałożonych ustawą, przewidziane są kary administracyjne określone w art. 150 ustawy. Kary w drodze decyzji administracyjnej nakłada Generalny Inspektor Informacji Finansowej.

W związku z powyższym Starosta Zambrowski w ramach sprawowanego nadzoru i kontroli nad fundacjami i stowarzyszeniami działającymi na terenie powiatu zambrowskiego, zwraca się z prośbą o przesyłanie informacji według załączonego wzoru oświadczenia dotyczących przyjmowania lub dokonywania przez fundacje/stowarzyszenia płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro, bez względu na to, czy płatność jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane.

Oświadczenie, w formie dokumentu papierowego lub elektronicznego, podpisane przez osoby upoważnione do reprezentowania organizacji w sprawach majątkowych należy doręczyć do Starostwa Powiatowego w Zambrowie (Starostwo Powiatowe w Zambrowie, ul. Fabryczna 3, 18-300 Zambrów, adres elektronicznej skrzynki ePUAP: /q79i76usn7/skrytka lub /q79i76usn7/skrytkaESP ). 

Stowarzyszenia i fundacje są zobowiązane w ciągu roku do bieżącego informowania Starosty Zambrowskiego (organu nadzoru) o każdym przypadku wystąpienia w organizacji płatności w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro, również w drodze więcej niż jednej operacji.

Niezastosowanie się do powyższego żądania skutkować będzie zastosowaniem sankcji, wynikających z Rozdziału 13 ustawy.

Nowe obowiązki stowarzyszeń i fundacji wynikające z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansów

W myśl art. 6 ustawy organizacje pozarządowe (z wyjątkiem stowarzyszeń zwykłych) mają obowiązek zgłaszania beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.

Obowiązek ten dotyczy organizacji pozarządowych i fundacji wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego. Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych to rejestr elektronicznyi zgłoszenia do niego możemy dokonywać tylko w formie elektronicznej (https://crbr.podatki.gov.pl).

Wniosek (zgłoszenie) do CRBR - podpisują (elektronicznie np. profilem zaufanym ePUAP) członkowie zarządu zgodnie ze sposobem reprezentacji określonym w statucie. 

 O instytucjach obowiązanych w świetle znowelizowanej ustawy jak i o obowiązkach na nie nakładanych można szerzej przeczytać m.in. w poradnikach dostępnych poniżej:

https://publicystyka.ngo.pl/kiedy-i-jak-ngo-stosuja-ustawe-o-przeciwdzialaniu-praniu-pieniedzy,
https://publicystyka.ngo.pl/zmiana-ustawy-o-przeciwdzialaniu-praniu-pieniedzy-i-finansowaniu-terroryzmu-co-nowego,
https://publicystyka.ngo.pl/przeciwdzialanie-praniu-pieniedzy-nowe-obowiazki-ngo-od-pazdziernika

Pliki do pobrania: ( Uwaga !!! Zamieszczone wzory nie stanowią obowiązkowych urzędowych formularzy, a jedynie edytowalne przykłady dokumentów, które mogą być wykorzystane w procesie rejestracji. )