Powiat Dąbrowski

Jubileusz przypomniał o tragicznym charakterze tych wydarzeń oraz o roli, jaką w przygotowaniach do powstania odegrali mieszkańcy naszego regionu. Choć trwało ono krótko, uwidoczniło poważne podziały w społeczeństwie polskim. Bezpośrednim skutkiem zrywu była tzw. rabacja galicyjska, zwana także rzezią galicyjską lub rzezią tarnowską, podczas której chłopi atakowali dwory i mordowali przedstawicieli szlachty.

Niestety, wiele z tych wystąpień zostało brutalnie stłumionych przez władze zaborcze, które wykorzystały napięcia społeczne na galicyjskiej wsi i część chłopów do przeprowadzenia krwawej pacyfikacji. Do pierwszych napadów doszło już 18 lutego 1846 roku. Zbrojne gromady zrabowały i zniszczyły w ciągu kilku dni około 500 dworów w cyrkułach: tarnowskim, bocheńskim, sądeckim, wielickim i jasielskim, mordując - często w bardzo okrutny sposób – ponad 1000 osób: ziemian, ich krewnych, urzędników dworskich i państwowych oraz księży. Najbardziej znanym przywódcą chłopskich grup zbrojnych jest Jakub Szela, odpowiedzialny m.in. za okrutną śmierć rodziny Boguszów, z którymi wcześniej przez wiele lat procesował się w galicyjskich sądach.

Na terenie dzisiejszego powiatu dąbrowskiego zaatakowano dwory ziemiańskie. W Bolesławiu chłopi ograbili dworskie wnętrza i zamordowali Ferdynanda i Michała Sroczyńskich. Zginął także właściciel Olesna Karol Kotarski, który zawsze był przychylny chłopom i wspomagał ich materialnie. W lasach gruszowskich w brutalny sposób został zamordowany Prosper Napoleon Konopka z Brnia.

W Gręboszowie chłopi poturbowali zarządcę tamtejszego majątku, nie ograbiając zabudowań, a pałac Potockich w Borusowej ocalał dzięki obronie chłopów z tej miejscowości, a także Hubenic i Kozłowa. Zbezczeszczono też kościoły w Dąbrowie i Oleśnie.

Część ofiar tamtych wydarzeń została pochowana w zbiorowej mogile na tarnowskim Cmentarzu Starym. Spoczywają tu między innymi właściciel Olesna Karol Kotarski, bohater powstania listopadowego, Prosper Konopka, Ferdynand Sroczyński oraz jego syn Michał.

Ich pamięć uczcili m.in.: Poseł na Sejm RP Anna Pieczarka, Prezydent Tarnowa Jakub Kwaśny, Starosta Tarnowski Jacek Hudyma, Starosta Dąbrowski Lesław Wieczorek, Burmistrz Zakliczyna Dawid Chrobak, Wójt Gminy Olesno Witold Morawiec, Wójt Gminy Pleśna Józef Knapik i Wójt Gminy Wierzchosławice Małgorzata Moskal, a także przedstawiciele służb mundurowych, instytucji i organizacji.

opublikowano: 23.02.2026.

oprac. M.Skrzyniarz