Ośrodek Pomocy Społecznej w Pyrzycach

1. Prawna:

Przemoc domowa - jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności: a) narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia, b) naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną, c) powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę, d) ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej, e) istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej;

2. Psychologiczna:

PRZEMOC TO CELOWE I WYKORZYSTUJĄCE PRZEWAGĘ SIŁ DZIAŁANIE PRZECIW INNEJ OSOBIE, NARUSZAJĄCE PRAWA I DOBRA OSOBISTE, POWODUJĄCE CIERPIENIE I SZKODY.

Przemoc domowa charakteryzuje się tym, że:

1. JEST INTENCJONALNA  Przemoc jest zamierzonym I świadomym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie drugiej osoby.
2. SIŁY SĄ NIERÓWNOMIERNE  W relacji jedna ze stron ma przewagę nad drugą. Osoba doświadczająca przemocy jest słabsza a osoba ją stosująca - silniejsza.
3. NARUSZA PRAWA I DOBRA OSOBISTE  Osoba stosująca przemoc wykorzystuje przewagę siły, narusza podstawowe prawa drugiej strony (np. prawo do nietykalności fizycznej, godności, szacunku itd.).
4. POWODUJE CIERPIENIE I BÓL   Osoba stosująca przemoc naraża zdrowie i życie drugiej strony na poważne szkody. Doświadczanie bólu i cierpienia sprawia, że będąc poddaną takiemu oddziaływaniu ma mniejszą zdolność do samoobrony.

Rozróżniamy przemoc gorącą oraz chłodną.

Podział ten odnosi się do atmosfery aktów przemocy. Gdy są one nagłym wybuchem, związanym z gwałtownym gniewem i wściekłością tego, kto się ich dopuszcza, mówimy o przemocy gorącej. Niespodziewanie pojawia się i szybko ustaje, jej postawą jest impulsywność oraz duża ekspresja w zachowaniu agresywnym.

Przemoc chłodna jest cicha, ukryta, długotrwała i systematyczna. Przypomina realizację ustalonego z góry scenariusza. Wynika raczej z zamierzonego planu „naprawy i nauki” i jest przejawem silnej kontroli osoby stosującej przemoc.

W sytuacji przemocy występują trzy role:

•     osoba doświadczająca przemocy
•     osoba stosująca przemoc
•     świadek  

Należy jest pamiętać, że są to role, a więc osoby nie są w nich uwięzione i dzięki wniesieniu świadomości i pracy można wyjść z roli tzw. ofiary i sprawcy.

Rola świadka jest także doniosła dla całej sytuacji, gdyż może wzmacniać lub osłabiać osobę, która doświadcza przemocy i co jest z tym związane ułatwiać wyjście z tej roli, lub w niej utrzymywać.

CZYNNIKI RYZYKA WCHODZENIA W ROLĘ OSOBY DOŚWIADCZAJACEJ PRZEMOCY

    niskie poczucie własnej wartości lub niestabilne, wymagające potwierdzenia z zewnątrz
    niezaspokojona w przeszłości lub/i obecnie potrzeba miłości, akceptacji
    przekonanie, że potrzeba innych by czuć się bezpiecznie i szczęśliwie 
    małe umiejętności asertywnego zachowania w różnych relacjach
    małe umiejętności komunikacyjne
    mały kontakt z własnym ciałem i emocjami
    mała świadomość swoich potrzeb oraz umiejętność ich komunikowania i dbania o nie
    często powyżej wymienione aspekty funkcjonowania psychicznego wynikają z doświadczania różnego rodzaju form przemocy w dzieciństwie

PRZEMOC A AGRESJA

Zjawisko przemocy domowej jest  rodzajem relacji, w której jedna ze stron podporządkowana jest drugiej; osoba wykorzystuje swoją przewagę na każdym polu, by zdominować drugą szeregiem powtarzających się zachowań agresywnych lub zaniechaniem zachowań pozytywnych. Ważna jest powtarzalność zachowań. Relację  przemocową  definiujemy, gdy tych zachowań było wiele i  trwały przez pewien czas.

PRZEMOC A KONFLIKT

O konflikcie w relacji mówimy wtedy, gdy są zachowane tylko trzy z czterech filarów definiujących przemoc: tj. są to agresywne zachowania  świadome, zamierzone, mające za cel naruszenie dobra i praw osobistych osoby, powodujące ból i cierpienie ale powstałe w sytuacji równowagi sił w relacji. Żadna z osób nie ma przewagi  siły a zachowania agresywne występują często z obu stron.

Badania wykazały, że związki, w których kobiety doznają przemocy fizycznej ze strony swoich partnerów, przechodzą przez trzy fazy powtarzającego się cyklu.

1.FAZA NARASTANIA NAPIĘCIA

W tej fazie partner jest napięty i stale poirytowany. Każdy drobiazg wywołuje jego złość, często robi awanturę, zaczyna więcej pić, przyjmować narkotyki lub inne substancje zmieniające świadomość. Może poniżać partnerkę, poprawiając swoje samopoczucie. Prowokuje kłótnie i staje się coraz bardziej niebezpieczny. Sprawia wrażenie, że nie panuje nad swoim gniewem. Druga strona stara się jakoś opanować sytuację - uspokaja go, spełnia wszystkie zachcianki, wywiązuje się ze wszystkich obowiązków. Często przeprasza. Ciągle zastanawia się nad tym, co może zrobić, aby poprawić mu humor, uczynić go szczęśliwym i powstrzymać przed wyrządzeniem krzywdy. Niektóre osoby w tej fazie mają różne dolegliwości fizyczne, jak bóle żołądka, bóle głowy, bezsenność, utratę apetytu. Inne wpadają w apatię, tracą energię do życia, lub stają się niespokojne i pobudliwe nerwowo. Jest to wynik narastania napięcia, które po pewnym czasie staje się nie do zniesienia. Zdarza się, że osoba w oczekiwaniu na najgorsze wywołuje w końcu awanturę, żeby "mieć to już za sobą". 

2. FAZA OSTREJ/GWAŁTOWNEJ PRZEMOCY

W tej fazie partner staje się gwałtowny. Wpada w szał i wyładowuje się. Eksplozję wywołuje zazwyczaj jakiś drobiazg. Skutki użytej przemocy mogą być różne - podbite oko, połamane kości, obrażenia wewnętrzne, poronienie, śmierć. Osoba doświadczająca przemocy stara się zrobić wszystko, żeby go uspokoić i ochronić siebie. Zazwyczaj, niezależnie od tego jak bardzo się stara, wściekłość partnera narasta coraz bardziej. Czuje się bezradna, bo ani przekonywanie sprawcy, ani bycie miłą, ani unikanie , ani bierne poddawanie się mu nie pomaga i nie łagodzi jego gniewu. Po zakończeniu wybuchu przemocy osoba, która jej doświadczyła jest w stanie szoku. Nie może uwierzyć, że to się na prawdę stało. Odczuwa wstyd i przerażenie. Jest oszołomiona. Staje się apatyczna, traci ochotę do życia, odczuwa złość i bezradność. 

3.FAZA MIODOWEGO MIESIĄCA

Gdy stosujący przemoc wyładował już swoją złość i wie że posunął się za daleko nagle staje się inną osobą. Szczerze żałuje za to, co zrobił, okazuje skruchę i obiecuje, że to się nigdy nie powtórzy. Stara się znaleźć jakieś wytłumaczenie dla tego, co zrobił i przekonuje drugą stronę, że to był jednorazowy, wyjątkowy incydent, który już się nigdy nie zdarzy. Okazuje ciepło i miłość. Staje się znowu podobny do tego, jaki był na początku znajomości. Przynosi kwiaty, prezenty, zachowuje się jakby przemoc nigdy nie miała miejsca. Rozmawia z osobą, którą skrzywdził, dzieli się swoimi przeżyciami, obiecuje, że nigdy już nie powtórzą się podobne zachowania. Dba o drugą stronę spędza z nią czas i utrzymuje bardzo satysfakcjonujące kontakty seksualne. Obie osoby zachowują się jak świeżo zakochana para. Osoba po doświadczeniu przemocy zaczyna wierzyć w to, że partner się zmienił i że przemoc była jedynie incydentem. Czuje się kochana, myśli, że jest dla niego ważna. Spełniają się jej marzenia o cudownej miłości, odczuwa bliskość i zespolenie z partnerem. Życie we dwoje wydaje się piękne i pełne nadziei. Ale faza miodowego miesiąca przemijają i znowu rozpoczyna się faza narastania napięcia. Zatrzymuje ona osobę w cyklu przemocy, bo łatwo pod jej wpływem zapomnieć o koszmarze pozostałych dwóch faz.

Ważne są zmiany w każdym z cykli. Dotyczą :

•     natężenia przemocy - w każdym kolejnym cyklu przemoc staje się gwałtowniejsza
•     natężenia przeprosin i zachowań mających zadośćuczynić - w każdym kolejnym cyklu jest ich coraz mniej
•     czasu trwania cyklu - każdy cykl trwa coraz krócej.

 

PSYCHICZNA/EMOCJONALNA

Jest podstawą wszelkich form przemocy. Polega na wywieraniu presji na osobę w celu sprawowaniu nad nią kontroli i podporządkowania jej swojej woli. Jej istotą jest naruszenie godności osobistej. Stanowi podstawę wszelkich innych form przemocy i zazwyczaj z nimi współwystępuje. Przykładem mogą być: wyśmiewanie poglądów, religii, pochodzenia, narzucanie własnych poglądów i planów, karanie przez odmowę uczuć, zainteresowania, szacunku, stała krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolacja społeczna poprzez kontrolowanie i ograniczanie kontaktów z innymi osobami, domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia, uniemożliwianie schronienia, degradacja werbalna czyli wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, stosowanie gróźb i wulgaryzmów, straszenie zastosowaniem siły.

FIZYCZNA

Polega na naruszeniu nietykalności cielesnej lub niesie takie ryzyko. Przykłady: popychanie, odpychanie, obezwładnianie, przytrzymywanie, policzkowanie, szczypanie, gaszenie papierosów na ciele, kopanie, duszenie, bicie otwartą ręką i pięściami, bicie przedmiotami, ciskanie w kogoś przedmiotami, parzenie, polewanie substancjami żrącymi, szarpanie np. za włosy lub uszy, użycie broni, porzucanie w niebezpiecznej okolicy, nieudzielanie koniecznej pomocy, itp.

SEKSUALNA

Dotyczy sfery seksualnej, jej celem jest poniżenie drugiej osoby, odebranie jej godności, polega na naruszeniu intymności. Jej istotą jest zmuszanie osoby do aktywności seksualnej wbrew jej woli, kontynuowaniu aktywności seksualnej, gdy osoba nie jest w pełni świadoma, bez pytania jej o zgodę lub gdy na skutek zaistniałych warunków obawia się odmówić. Występuje wówczas przymus jako na bezpośrednie użycie siły lub emocjonalny szantaż, groźba lub podstęp by osobę skłonić do preferowanego zachowania. Np.: gwałt, molestowanie seksualne, wymuszanie pożycia, obmacywanie, dotykanie intymnych części ciała, zmuszanie do niechcianych praktyk seksualnych, nieliczenie się z życzeniami partnerki/partnera, komentowanie szczegółów anatomicznych, ocenianie sprawności seksualnej, wyglądu, uwagi i żarty o charakterze seksualnym, przymuszanie do oglądania treści charakterze seksualnym bądź pornograficznym itp.;

EKONOMICZNA

Dotyczy sfery materialnej, polega na celowym niszczeniu własności, pozbawianiu środków lub tworzeniu warunków, gdy trudno jest zaspokoić podstawowe potrzeby min. uniemożliwianiu podjęcia pracy zarobkowej i wymuszanie pracy nieodpłatnej, odbieranie zarobionych pieniędzy, niszczeniu rzeczy, zabieraniu pieniędzy, ograniczanie dostępu do zasobów rodziny, w przypadku wspólnej firmy na nieopłacaniu składek, ubezpieczeń i niewypłacaniu zarobionych pieniędzy, wymaganiu, by sprawozdawać się z każdej wydanej złotówki, pozbawieniu informacji na temat stanu majątku rodziny, zaciąganiu kredytów i pożyczek na wspólne konto, zmuszaniu do spłacania długów, sprzedawaniu rzeczy osobistych bądź wspólnych bez uzgodnienia itp.

ZANIEDBANIE

Dotyczy naruszenia obowiązku opieki ze strony najbliższych. Jego istotą jest niezaspokojenie podstawowych potrzeb biologicznych i psychicznych drugiego człowieka. Odnosi się do dzieci, osób starszych czy niepełnosprawnych lub chorych, których dobry stan wymaga opieki ze strony domowników. Polega na min. na braku zainteresowania potrzebami innej osoby, świadomym ich ignorowaniu, pozbawianiu środków na utrzymanie, pozbawianie jedzenia, ubrania, schronienia, braku pomocy w chorobie, nie udzielenie pomocy, uniemożliwianie dostępu do miejsc zaspokojenia podstawowych potrzeb: mieszkania, kuchni, łazienki, łóżka, itp.

Pranie mózgu

Pranie mózgu jest istotą przemocy psychicznej. Polega na systematycznym wpływaniu na poglądy, postawy i przekonania drugiej osoby. Odbywa się poprzez poniżanie, degradację, nieustanne groźby oraz pokazywanie swojej przewagi a także przez izolowanie od innych ludzi i ogniskowanie uwagi na sobie przez tworzenie atmosfery zagrożenia. Jednocześnie sporadycznie okazywana jest przychylność oraz pobłażliwość czy zadowolenie z reakcji osoby poddanej takim oddziaływaniom. Powoduje to często chęć (także nieświadomą) zasłużenia na pochwałę. Zabiegi te stosowane są w celu zmiany przekonań i postaw drugiej osoby. Z biegiem czasu i pod ich wpływem zmieniają się uczucia i potrzeby zgodnie z intencją osoby manipulującej.

Efektem takich oddziaływań jest zmiana także obrazu siebie – osoba w ten sposób traktowana zaczyna myśleć o sobie zdaniami zasłyszanymi od agresora. Przez stopniowe odcinanie jej od świata poza ta relacją nie może zestawić tych poglądów ze zdaniem innych ludzi. Postrzegają siebie jako głupie więc w rezultacie nie podejmują się trudniejszych zadań, co prowadzi do coraz gorszego zdania o sobie i przez to potwierdzania zasłyszanych na swój temat epitetów.

Wyuczona bezradność

Jest efektem szeregu doświadczeń, które nie prowadziły do osiągnięcia celu. Tak dzieje się w sytuacji przemocy – osoba, która jej doświadcza próbuje zmienić sytuację. Jednak podejmując wysiłki, które były albo niewystarczające albo skierowane na niemożliwą zmianę lub niekonsekwentne, osłabia się i nabiera przekonania o własnej bezsilności. W takim stanie emocjonalnym podejmowanie kolejnych działań jest coraz trudniejsze i jeżeli nie przynosi efektów, odbiera wiarę we własna sprawczość. W skrajnym przypadku można mieć do dyspozycji konkretne środki lecz przez niewiarę w ich skuteczność, nie sięgnąć po nie. Dlatego tak ważna jest metoda małych, realnych i wykonalnych kroków. Stopniowo podejmując działania przynoszące efekt można zyskać także zmianę w myśleniu o własnej skuteczności.

Poczucie winy

Charakterystycznym dla obrazu przemocy jest występowanie poczucia winy u osoby doświadczającej przemocy oraz jego brak u osoby stosującej przemoc.

Wynika to z mechanizmów obronnych używanych przez te dwie strony – osoba stosując przemoc obwinia o nią drugą stronę – jest to swoista strategia, która oddala od niej nieprzyjemne odczucie winy i dyskomfort z nią związany. Przybiera to często postać wyrzutów czy fałszywych uzasadnień typu: gdybyś mnie nie prowokował/a, co z ciebie za matka/ojciec, jakbyś się bardziej starał/a, to bym tego nie zrobił/ła, to przez ciebie.

Osoba doświadczając przemocy i przyjmując za to winę na siebie jednocześnie w paradoksalny sposób uzasadnia sobie ten niewyobrażalny fakt, że ktoś bliski ją krzywdzi. Skoro wina leży po jej stronie, to jest to łatwiej zaakceptować niż fakt zdrady zaufania. Świat nadal jest bliski i bezpieczny skoro to wie, kto za to odpowiada. Jest to jednak fałszywe poczucie winy, gdyż powstaje na skutek mechanizmu prania mózgu, jest wszczepione przez szereg działań drugiej strony. Często prowadzi także do prób naprawienia szkód i chęci zmiany zachowania w kierunku pożądanym przez agresora. Są one nieskuteczne, gdyż nie mają podstaw w faktach. Za przemoc odpowiedzialna jest jedynie osoba ją stosująca.

Wiktymizacja pierwotna i wtórna

Wiktymizacja pierwotna czyli proces stawania się ofiarą czyli osobą, która na skutek doświadczonej przemocy:

•     ma niskie poczucie własnej wartości
•     ma niskie poczucie kontroli swego życia
•     dominującymi uczuciami, które przeżywa to lęk, wstyd i poczucie winy
•     ma niezaspokojone potrzeby bezpieczeństwa, miłości i akceptacji
•     ma mało sprawczości i przekonania o własnej skuteczności, w związku z tym nie podejmuje wyzwań
•     mają trudności w komunikowaniu się
•     mają słaby kontakt z własnymi uczuciami, potrzebami oraz ciałem

Pojęcie wtórnej wiktymizacji wiąże się właśnie z działalnością osób, które powołane są, by w spotkaniu z ofiarą przestępstwa udzielić jej pomocy, tymczasem swoją postawą przysparzają jej wielu cierpień. Powodują wówczas, że przyjęta rola ofiary utrwala się.

Czynniki wyzwalające

Czynniki wyzwalające to wszystko to, co wyzwala z pozycji osoby doświadczającej przemocy. Mogą one przynależeć do cech lub zasobów danej osoby (np. otwartość na ludzi, wykształcenie) – czyli czynniki wewnętrzne albo zależeć od środowiska, w którym osoba się porusza, czyli czynniki zewnętrzne (np. szerokie grono przyjaciół).

Czynniki zniewalające

Są to te wszystkie elementy otoczenia osoby jak i jej cech osobistych czy społeczno-ekonomicznych, które będą utrzymywać osobę doświadczającą przemocy w jej roli. Tutaj także wyróżniamy czynniki zewnętrzne jak i wewnętrzne. Przykładem może być przekonanie wyniesione z domu rodzinnego, że kobieta powinna być cicha i posłuszna oraz, że nie poradzi sobie w życiu bez mężczyzny.  Jeśli takie mity powtarza otoczenie (czynnik zewnętrzny) i jest ono przyjęte bez zastrzeżeń przez osobę (czynnik wewnętrzny) to wychodzenie z sytuacji przemocy jest utrudnione.

Inne przykłady czynników zniewalających zewnętrznych to np. brak pracy, lub niskopłatna praca, brak wykształcenia, choroba lub niepełnosprawność, małe wsparcie społeczne. Czynnikami wewnętrznymi, które zniewalają to np. małe poczucie własnej wartości, nieumiejętność wyrażania własnych potrzeb, niska asertywność,  przekonania podtrzymujące dominację osoby stosującej przemoc typu „jak się wyżyje, to potem będzie spokój”, „ nie poradzę sobie w pojedynkę.

Sprawcą przemocy, czyli osobą stosującą przemoc, jest częściej mężczyzna (92%-95%), niż kobieta (8%-5%). Z badań psychologów wynika, że zaledwie 10% tych osób zachowuje się tak na skutek choroby psychicznej (np. schizofrenii czy manii) lub jest przejawem zaburzonej osobowości (np. dyssocjalnej).

Osoby stosujące przemoc za podstawę relacji międzyludzkich uznają układ dominacji – jedna osoba ma władzę, a druga ma się jej podporządkować. Sprzyja temu tradycyjna męska rola macho, którą te osoby często przyjmują. Na zewnątrz prezentują się jako silne, sprawcze, czasem dominujące i bezkompromisowe osoby lub jako dusze towarzystwa, które manipulując otoczeniem potrafią zjednać sobie ludzi. Wewnątrz za dużym poziomem agresji, kryje się równie duży poziom lęku. W sytuacjach niepewnych tracąc poczucie bezpieczeństwa, mają tendencję do impulsywnego odreagowywania. Złość, gniew, czasem furia dominują w krajobrazie emocjonalnym. Mają bardzo mało empatii i ciepła emocjonalnego oraz nikłą świadomość własnych uczuć oraz potrzeb. Reagują wybuchami agresji, często impulsywnie. Czasem twierdzą, że jest to przymusowe. Rozbudowany jest u tych osób system uzasadnienia stosowanej przemocy. Opiera się na wielu mechanizmach obronnych – np. na racjonalizacji, wypieraniu, zaprzeczaniu i projekcji. Pożywką dla tych mechanizmów są obecne w przestrzeni społecznej mity, na temat przemocy i powielane uzasadnienia dla jej używania.

Osoby stosujące przemoc nie umieją nawiązywać i utrzymywać bliskich relacji. Dobrze czuja się mając przewagę w relacji i utrzymują ją przez nieustanną kontrolę. Rozwinięte poczucie własności dotyczy także bliskich osób, które traktują przedmiotowo. Odmawiają im prawa do innych planów i potrzeb. Autonomię innych członków rodziny traktują jako zagrożenie. Kierują się wówczas podejrzliwością i zazdrością. Niskie poczucie własnej wartości i potrzeba kontroli w sytuacji zagrożenia, np. gdy związek się rozpada, a partner/ka chce odejść, czynią ich najbardziej niebezpiecznymi. Reagują wtedy w jedyny znany sobie sposób lub też najbardziej dostępny tj. agresją. Skupiają się na sobie, potrzebują natychmiast odreagować pojawiający się gniew i wrogość.

Nie liczą się z uczuciami i potrzebami innych ludzi, mają małą zdolność do kompromisu. Są niezadowoleni ze swego życia i związku, tym bardziej, że relacje opierają na przymusie i potrzebie dominacji. Jest im trudno nawiązywać i utrzymywać związki intymne, gdyż mają problem z bliskością w relacjach. Nie pojmują uczuć innych ludzi, a tym bardziej swoich, w związku z tym nie potrafią ich komunikować. Niestałość nastroju wiąże się z niestałością zachowań, za które nie biorą odpowiedzialności. Przyczyn własnych frustracji upatrują w innych, co dowodzi emocjonalnej niedojrzałości. Dobrze czują się jedynie w ramach tradycyjnych ról społecznych. Takie osoby cechuje sztywność zachowań, postaw i przekonań.

Czynniki ryzyka stosowania przemocy:

1. Społeczne przyzwolenie na stosowanie przemocy widoczne zarówno w zachowaniach panujących w danej grupie, patriarchalnej strukturze, jak i w języku;
2. Wzorzec zachowania wyniesiony z rodziny pochodzenia – większość osób stosujących przemoc bezpośrednio jej doświadczała jako dzieci lub była jej świadkami;
3. Uzależnienie i nadużywanie alkoholu osłabiają kontrolę impulsów, ale nie odpowiadają za przemoc, raczej z nią współwystępują;

Jeśli jesteś sąsiadem, znajomym, osobą z rodziny kogoś kto jest krzywdzony, lub znasz sytuację z relacji osoby pokrzywdzonej jesteś świadkiem przemocy – odpowiednio świadkiem naocznym oraz świadkiem ze słyszenia. Twoja rola jest bardzo ważna, gdyż niejednokrotnie od zachowania świadka zależy, czy osoba doświadczająca przemocy rozpocznie sięganie po pomoc.

To co możesz zrobić to:

• Wysłuchać i uwierzyć w to co mówi osoba krzywdzona, nawet wtedy gdy to co słyszysz wydaje Ci się niemożliwe
• Nie oceniać a wspierać  w zmaganiach ze stereotypami, które hamują przed działaniem
• Wyrażać swoje jasne stanowisko na temat przemocy ( wobec osoby krzywdzonej oraz jeśli odważysz się wobec osoby, która stosuje przemoc) – jest to przestępstwo i nic jej nie usprawiedliwia
• Porozmawiać z osobą doświadczającą przemocy i zaoferować jej wsparcie, którego potrzebuje – czasami będzie to rozmowa, czasami wezwanie policji w trudnym momencie
• Zaoferować osobie doświadczającej przemocy swoją pomoc jako świadka wobec policji czy w sądzie
• Oferując  pomoc bądź gotów jej udzielić nawet w nietypowej formie – np. towarzysz w trakcie zeznań, wizyty w urzędzie, udziel schronienia, przenocuj
• Poinformować, że pomoc w takiej sytuacji można uzyskać wzywając Policję na interwencję, umawiając się na rozmowę ze swoim dzielnicowym, rozmawiając z pracownikiem socjalnym w Ośrodku Pomocy Społecznej, zgłaszając sytuację w szkole/przedszkolu/żłobku dziecka lub u swojego lekarza rodzinnego czy w Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
• Podać numer telefonu (22) 668 70 00 (czynny cały tydzień od 8 do 20), gdzie osoba doświadczająca przemocy może porozmawiać o swojej sytuacji i zastanowić się nad możliwościami, które ma
• Nie zniechęcać się lecz jednocześnie szanować decyzje osoby doświadczającej przemocy i zasadę małych kroków, która pozwoli wyjść z sytuacji przemocy
• Być gotowym na bezsilność, która jest wpisana w tę sytuację, lecz nie poddawać się jej – jako świadek również masz prawo korzystać ze wsparcia psychologicznego także w naszym telefonie

Wtedy nie musisz czekać na podjęcie działań przez inną osobę dorosłą - np. niekrzywdzącego rodzica.

Nawet posiadając jedynie podejrzenie popełnienia przestępstwa (czyli na np. domysły na podstawie zaobserwowanych, czy usłyszanych opisów sytuacji) masz obowiązek powiadomić służby powołane do ochrony dzieci – np. Policję, pracownika socjalnego w Ośrodku Pomocy Społecznej, czy psychologa szkolnego. Pracownicy tych służb są przygotowani do tego by ustalić czy w danym domu dzieje się przemoc wobec dziecka, oraz umieją zmotywować innych niekrzywdzących dorosłych do współpracy.

Krótki przewodnik dotyczący kroków psychologiczno-prawno zalecanych w sytuacjach niektórych przestępstw

Przemocy domowej czyli przestępstwa znęcania się

1. Podejmij decyzję, że się przeciwstawisz. Czasem to długi proces, zdarza się po dwóch krokach do przodu, jeden do tyłu. Daj sobie czas, jednak nie bagatelizuj zagrożenia, tym bardziej jeśli w przemocy żyją dzieci. Pozwól sobie nazwać sytuację, sprawdzić czy to rzeczywiście jest przemoc. Stosuj metodę małych kroków. To jest etap w którym warto zwrócić się o pomoc do psychologa. Zyskasz w ten sposób towarzystwo kogoś, kto rozumie jak trudna jest  droga wychodzenia z przemocy.
2. Zbieraj dowody, nawet jeśli nie planujesz nic więcej w tym momencie robić.  Nagrania, wiadomości, własne zapiski dotyczące ilości i natężenia , obdukcje zobrazują czego doświadczasz. Na tym etapie warto porozmawiać z prawnikiem, który może wskazać co, w Twoim przypadku, będzie ważnym dowodem. Jeśli czujesz zagrożenie fizyczne nie wahaj się wezwać policji na interwencję.
3. Otwieraj się przed ludźmi – życzliwymi i zaufanymi; pozwalaj sobie doświadczyć wsparcia.  Ważnym dowodem oraz źródłem siły jest procedura Niebieskiej Karty oraz ludzie przy niej pracujący. W tym rodzaju przestępstwa jest to bardzo pomocny krok. Korzystaj z profesjonalizmu i doświadczeń zawodowych ludzi z dedykowanej Tobie grupy roboczej. Razem będzie łatwiej.
4. Odzyskując swój ogląd sytuacji pozwól sobie podejmować decyzje, co na ten moment chcesz robić prawnie i które działania będą Ci służyć.  Konsultuj się ze swoim psychologiem i prawnikiem, nawet spieraj z nimi ale przede wszystkim sprawdzaj, co i w jakim tempie potrzebujesz zrobić. Każda sytuacja jest inna i każda osoba doświadczająca przemocy ma swoją drogę wyjścia. W którymś momencie tej drogi możesz zdecydować się zgłosić zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art.207kk na policję lub bezpośrednio na prokuraturę. Z każdym krokiem zyskujesz silę i sprawczość, które będą potrzebne by przejść przez postępowanie sądowe oraz zacząć życie skupione na sobie nie zaś na zagrożeniu.

Stalkingu

1. Nie ignoruj tych zachowań – jeśli ktoś Cię prześladuje a Ty czujesz zagrożenie – poinformuj Policję.  
2. Jeśli uważasz, że jesteś ofiarą prześladowania stalkera bo sytuacja taka trwa już jakiś czas i powoduje, że czujesz zagrożenie i narażona została Twoja prywatność – wyraźnie to zakomunikuj osobie, która dopuszcza się Twoim zdaniem stalkingu! Jasno i stanowczo poinformuj stalkera, że nie godzisz się na takie zachowania i nie ma możliwości zmiany Twojej decyzji. Powiedz, napisz, wyślij najlepiej list polecony, e-mail lub w ostateczności sms, że nie życzysz sobie z jego strony tych działań. Zachowaj dowód, że odmawiasz kontaktu. Nie groź czymś na co się nie odważysz. Im mniej Twojego kontaktu z tą osobą, tym lepiej. Zachowuj w tym konsekwencję – nie życząc sobie podtrzymania relacji z tą osobą w jakiejkolwiek formie, zerwij kontakt tzn. nie reaguj wobec tej osoby a zbieraj informacje o jej zachowaniach.
3. Poinformuj o sytuacji swoich znajomych oraz sąsiadów i współpracowników, po to by nieświadomie nie ułatwili tej osobie jej działań. Dzięki nim zyskasz świadków działań stalkera.
4. Gromadź, najlepiej od początku, dowody zachowania stalkera – smsy, maile, nagrania rozmów, rób zrzuty ekranu widomości z komunikatorów. Zbieraj grupę ludzi, która widziała jak stalker Cię nachodził. Świadkami mogą być członkowie rodziny, sąsiedzi, znajomi czy nawet obce osoby.
5. Korzystaj z pomocy prawnika, który pomoże ocenić Ci zebrany materiał dowodowy i podpowie co jeszcze może być przydatne oraz wskaże kogo jeszcze warto powołać na świadka. Prawnik pomoże Ci napisać wniosek o ściganie sprawcy.
6. Na Policji złóż zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, złóż wniosek o ściganie, pokaz wszystkie dowody.

Przestępstwa zgwałcenia

1. Zadbaj o swoje bezpieczeństwo – jeśli jesteś w miejscu gdzie gwałt się wydarzył lub przebywasz z kimś kto skrzywdził Cię w ten sposób  - opuść to miejsce, oddal się od tej osoby. 
2. Nie bierz prysznica, nie wyrzucaj ubrań, nie sprzątaj miejsca zdarzenia – Twoje ciało, Twoje ubrania oraz miejsce, gdzie doszło do gwałtu są źródłem materiału dowodowego. 
3. Sięgnij po wsparcie – opowiedz o zdarzeniu osobie zaufanej lub skontaktuj się z psychologiem w ośrodku bądź fundacji wspierającej osoby, które doświadczyły przemocy seksualnej; dzięki temu łatwiej zdecydujesz o złożeniu zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa.
4. Złóż zawiadomienie na policji – może się to wiązać z długim składaniem zeznań, lecz jest konieczna by ukarać tę osobę/te osoby które Cię skrzywdziły.
5. Dzięki złożonym zeznaniom zyskujesz prawo do bezpłatnej terapii PEP (zabezpieczenie przeciw HIV – należy rozpocząć do 48h po zdarzeniu, lub AIDS – do 72h po zdarzeniu) oraz tabletki „dzień po” (masz na to od 72h do 120h); można dostać skierowanie na szczegółowe badania lekarskie lub wykonać  je samodzielnie; może zostać zlecony test na wykrycie podania tabletki gwałtu (wykrywalna do 8h we krwi a w moczu do 12h od podania).
6. W trakcie zeznań może Ci towarzyszyć wybrana osoba i możesz życzyć sobie by zeznania przyjmowała osoba konkretnej płci.
7.  Skup się na odzyskaniu równowagi psychicznej i dbaj o swój komfort; nie musisz informować osoby, która Cię skrzywdziła, że sprawa została zgłoszona Policji.

Mobbingu

1. Nie dawaj przyzwolenia na poniżające zachowania – nie obracaj ich w żart, nie udawaj, że Ciebie nie dotyczą; milcząc szkodzisz sobie a mobber/erzy się rozkręcają. Daj jasne komunikaty, że nie godzisz się na taką formę relacji. Uległość nie jest dobrą metodą.
2. Jeśli te zachowania przybierają na sile a Twój sprzeciw nic nie zmienia, zgłoś skargę pisemna do przełożonego. Możliwe, że w Twoim miejscu pracy przewidziane są procedury antymobbingowe.
3. Jeśli to on jest mobberem, zgłoś sytuację do Państwowej Inspekcji Pracy albo stowarzyszenia antymobbingowego.
4. Wsparcie prawnika i psychologa będzie bardzo przydatne, gdy zdecydujesz się zgłosić sprawę do sądu w ramach sprawy karnej lub cywilnej.
5. To dzięki nim zyskasz wiedzę jak zbierać dowody występowania mobbingu. Warto prowadzić notatnik, w którym zostaną zapisane wszystkie sytuacje – ich przebieg i okoliczności wraz z podaniem świadków tych zajść. Dobrze jest zbierać dowody bezpośrednie – liściki, maile, sms-y, nagrania czy billigi rozmów telefonicznych lub zapisy kamer z miejsca pracy. Spodziewając się ataku, warto unikać sytuacji sam na sam, gdyż przebywanie w otoczeniu innych powoduje, że stają się oni świadkami zachowań mobbera. O swojej sytuacji należy rozmawiać z zaufanymi osobami, gdyż mogą potem zeznać w sądzie o zasłyszanych sytuacjach.
6. Jeżeli poniosłeś/aś uszczerbek na zdrowiu na skutek mobbingu, należy kolekcjonować wszelkie dokumenty, które to potwierdzą np. zwolnienia lekarskie, opisy badań, diagnozy.

Dlatego warto również w razie potrzeby korzystać ze wsparcia psychologa, czy psychiatry.

7. Jeszcze w trakcie trwania stosunku pracy można w sądzie pracy zgłosić dwa rodzaje roszczeń – o odszkodowanie oraz o zadośćuczynienie z tytułu mobbingu. Jednocześnie można rozwiązać umowę o pracę z wypowiedzeniem jak i bez wypowiedzenia z uzasadnieniem nieposzanowania dóbr osobistych i godności przez pracodawcę.

8. Ostatecznym krokiem jest skierowanie sprawy o mobbing do sądu.