Zespół Szkół
w Chorzelowie

Mikołaj Kopernik znany jest przede wszystkim jako astronom. Jego największym osiągnięciem było naukowe uzasadnienie heliocentryzmu, czyli teorii, według której to planety krążą wokół Słońca znajdującego się w centrum Układu Słonecznego, a nie, jak uważano wcześniej, Słońce krąży wokół Ziemi. To dlatego o Koperniku mówi się, że "Wstrzymał słońce i ruszył Ziemię, polskie go wydało plemię".

W 1530 roku Kopernik ukończył swoja najsłynniejsze dzieło, któremu nadał tytuł „De Revolutionibus Orbium Caelestium” („O obrotach sfer niebieskich”), w którym wyjaśnił, że nasza planeta, Ziemia, obraca się wokół własnej osi, a czas jednego obroku wynosi niecałe 24 godziny. Kopernik dowiódł także, że Ziemia krąży wokół Słońca, a każde okrążenie zajmuje naszej planecie jeden rok. „O obrotach sfer niebieskich” opisuje także, jak inne planety Układu Słonecznego krążą wokół Słońca. Teorie Kopernika całkowicie przekształciły naszą wizją otaczającego nas świata.

Kopernik wiedział, że jego teoria była bardzo kontrowersyjna, ponieważ w owych czasach wielu uczonych nauczało, że Ziemia jest nieruchoma, a inne planety, Słońce i Księżyc krążą wokół niej. Kopernik opublikował swoją teorii w roku 1543. Kopernik zmarł w kilka miesięcy po publikacji, a zgodnie z legendą, pierwszą kopię swojego dzieła otrzymał w dniu swojej śmieci.

Teoria heliocentryczna Kopernika okazała się jedną z najważniejszych w historii ludzkości i miała duży wpływ na odkrycia takich postaci jak Galileusza czy Isaaca Newtona.

Mikołaj Kopernik urodził się 19 lutego 1473 w Toruniu, przy ul. Kopernika 15...tak przynajmniej nazywa się ta ulica dzisiaj. W roku 1473 ulica nosiła nazwę: św. Anny. Rodzice Kopernika, Polacy: Mikołaj i Barbara, zajmowali się handlem. Mikołaj miał dwie starsze siostry i starszego brata — Barbarę, Katarzynę i Andrzeja. Ojciec Kopernika zajmował się handlem miedzią, skąd prawdopodobnie wzięło się nazwisko przyszłego astronoma — miedź to po niemiecku kupfer, a większość handlarzy metalami w Polsce byli kupcy niemieckiego pochodzenia.

Gdy mały Mikołaj miał 7 lat, wraz z rodziną przeprowadził się do kamienicy pod adresem Rynek Staromiejski 36. Historycy ustalili, że Kopernik prawdopodobnie zaczął edukację w szkole parafialnej przy kościele św. Jana w Toruniu, a być może pobierał też nauki we Włocławku. W 1491 roku Mikołaj, wraz z bratem Andrzejem, podjęli naukę na Akademii Krakowskiej (dzisiejszy Uniwersytet Jagielloński). Kopernik ukończył tamtejsze studia w 1495 roku, nie uzyskawszy jednak jeszcze żadnego tytułu naukowego. Otrzymał za to w tym okresie tzw. niższe święcenia i został kanonikiem warmińskim. Nie był księdzem, lecz pracował dla Kościoła, opiekując się posiadłościami kościelnymi na Warmii. Wbrew obiegowej opinii, Kopernik nigdy nie uzyskał święceń wyższych, przez co nie został kapłanem, za to przez wiele lat był urzędnikiem kościelnym. Nigdy jednak nie był księgowym. Zamiast poświęcić się kapłaństwu, w 1496 roku udał się na studia do Bolonii we Włoszech.

Na bolońskiej uczelni Kopernik studiował między innymi nauki prawne, które podobno jednak nie bardzo go interesowały. Większy wpływ wywarły na niego wykłady z astronomii Dominika Marii Noavara i zajęcia z geografii prowadzone przez Marka z Benewentu. W roku 1500, podczas wizyty z bratem w Rzymie, Kopernik obserwował zaćmienie księżyca. Rok później Mikołaj Kopernik wrócił na Warmię, ale niedługo później ponownie wybrał się Włoch, by kontynuować naukę, tym razem na Uniwersytecie w Padwie, gdzie podjął studia medyczne, a także studiował filologię grecką i kontynuował studia prawnicze. Kopernik nie uzyskał stopnia doktora sztuk medycznych i prawdopodobnie zadowolił się stopniem licencjata. Doktorat z prawa kanonicznego otrzymał w 1503 roku na Uniwersytecie w Ferrarze i w tym samym roku wrócił do Polski.

Przez kilka następnych lat Kopernik pomagał swojemu wujowi biskupowi warmińskiemu Łukaszowi Watzenrodemu (od 1507 roku w Lidzbarku). Zajęty sprawami dyplomatycznymi, prawnymi i administracyjnymi (w tym okresie był on prawdopodobnie obecny na koronacji Zygmunta I Starego w katedrze wawelskiej 7 stycznia 1507 i uczestniczył w sejmie krakowskim w roku 1509) Kopernik nie miał zbyt wiele czasu na sprawy naukowe. Nie przeszkadzało mu to jednak w czytaniu w dobrze wyposażonej bibliotece w Lidzbarku, w pracy nad tłumaczeniami oraz w sporządzeniu mapy Polski, Prus i Warmii.

W 1507 roku wuj Kopernika zaproponował mu objęcie po nim posady biskupa (kandydatem do tej posady był też brat Kopernika, Andrzej, który jednak zachorował i udał się zagranicę na leczenie), jednak Kopernik odmówił, pragnąc poświęcić się nauce. Skłócony z wujem, w 1510 roku Kopernik opuścił Lidzbark, by zamieszkać we Fromborku, gdzie podjął pracę kanclerza kapituły kościelnej, a w 1516 roku przeniósł się do Olsztyna, gdzie do roku 1519 pełnił funkcję administratora dóbr kapituły.

W czasie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519–1521 prowadził bezskuteczne negocjacje z wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego Albrechtem Hohenzollernem, a jako administrator dóbr Olsztyna brał udział w organizacji wysiłków obronnych tego miasta, będącego główną twierdzą południowej Warmii. Po zakończonej zwycięstwem polskiej strony wojnie Kopernik został komisarzem Warmii. W kolejnych latach ponownie piastował funkcję kanclerza kapituły warmińskiej, a także generalnego administratora biskupstwa warmińskiego.

W kolejnym etapie życia Kopernik wrócił do Fromborka, by poświęcić się nauce. Żył podobno bardzo skromnie i mógł czuć się w tym okresie samotny, gdyż nikt z jego znajomych nie podzielał jego pasji do astronomii. Astronom poświęcił się obserwacjom nieba i formowaniu swoich przełomowych teorii. To wtedy, w roku 1535, do druku miał zostać oddany pierwszy rękopis słynnego dzieła Kopernika. Zadanie to przypadło w udziale Bernardowi Wapowskiemu, który jednak zmarł, a rękopis zaginął. 

Jednakże wieść o teorii heliocentrycznej Kopernika nie przepadła i zaczęła spotykać się z coraz większym zainteresowaniem. Dotarła ona między innymi do Jerzego Retyka, profesora matematyki z Wittenbergi, który w 1539 roku przybył do Fromborka, by studiować teksty Kopernika, prowadzić obserwacje nieba i ostatecznie zostać uczniem astronoma. W tym samym roku Retyk udał się do Gdańska, gdzie opublikował "Narratio prima", czyli wstęp do dzieła Mikołaja Kopernika "De revolutionibus orbium caelestium", który stał się pierwszą publikacją głoszącą kopernikańską teorię heliocentryczną. Drugie wydanie Narratio prima ukazało się w 1541 roku w Bazylei w 1541 roku. Sam Kopernik swoje dzieło „O obrotach ciał niebieskich” wysłał do druku w Norymberdze w roku 1542.

Jeszcze w grudniu tego samego roku Kopernik ciężko zachorował. Wskutek udaru mózgu doznał paraliżu prawej strony ciała i utracił mowę. Kopernik zmarł we Fromborku w dniu 21 maja 1543 roku. A co stało się ze słynnym dziełem Kopernika? Astronom zostawił swoje księgi w testamencie diecezji warmińskiej. Zostały one jednak zrabowane przez Szwedów, którzy w 1626 roku splądrowali bibliotekę we Fromborku. Dziś, z 46 tomów z notatkami polskiego odkrywcy, 39 znajduje się w bibliotece Uniwersytetu w Uppsali (Szwecja), 2 w bibliotece Obserwatorium Astronomicznego w Uppsali (Szwecja), a jeden w Bibliotece Narodowej Szwecji. Ta kradzież nigdy nie doczekała się zwrotu. Rękopis dzieła Kopernika znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.

Mikołaj Kopernik — Ciekawostki

• Kopernik najpewniej posługiwał się językiem polskim, niemieckim i łaciną. Do naszych czasów nie zachował się żaden tekst jego autorstwa po polsku, wskutek działań wojennych.
• Kopernik znany jest głównie jako astronom, był on jednak również prawnikiem, urzędnikiem, dyplomatą, lekarzem i niższym duchownym katolickim (kanonikiem).
• Kopernik opublikował swoje najsłynniejsze dzieło, „De Revolutionibus Orbium Caelestium”, w wieku 70 lat.
• Mikołaj Kopernik był złośliwie podejrzewany o romans ze swoją młodszą o 20 lat gospodynią Anną Schilling, ponieważ przez całe życie poświęcał się działalności naukowej, patriotycznej i kościelnej, że nie znalazł czasu na wejście w związek małżeński.
• Poza swoją teorią heliocentryczną Kopernik sformułował również prawo Kopernika-Greshama z zakresu ekonomii, oraz twierdzenia Kopernika z zakresu geometrii.
• Kopernika malowano najczęściej z kwiatami: zwłaszcza konwalią.
• Zwany jest też pierwszym najwybitniejszym astronomem w historii.
• Sztuczny Kopernik w Muzeum Mikołaja Kopernika odpowiada na pytania gości za pomocą sztucznej inteligencji (AI).
• Wiele szkół w Polsce za patrona obrały Mikołaja Kopernika – od ilu lat Szkoła Podstawowa w Chorzelowie nosi jego imię? Sprawdź na tablicy pamięci, na korytarzu, na parterze.

Mikołaj Kopernik — Cytaty

• "Nic piękniejszego nad niebo, które przecież ogarnia wszystko, co piękne." – dewiza na stronie internetowej naszej szkoły.
• "Jeśli godność nauk oceniać mamy według ich przedmiotu, to bez porównania najpiękniejszą z nich będzie ta, którą jedni nazywają astronomią, a wielu z dawniejszych – szczytem matematyki."
• "Krytyka jest mało użyteczna i nieowocna i zarozumialcem jest ten, kto woli raczej odgrywać rolę złośliwego krytyka niż twórcy."
• "Myśli uczonego są niezależne od osądu ogółu – ponieważ dążeniem uczonego, o ile tylko ludzkiemu rozumowi pozwala na to Bóg, jest szukanie we wszystkim prawdy."
• "Nie ma obowiązków większych nad obowiązek względem ojczyzny, dla której nawet życie należy poświęcić."
• "Próżnowaniem, lenistwem poniża się dary natury."