Centrum Pomocy Socjalnej
w Sokołowie Podlaskim

 Standardy ochrony małoletnich

w Centrum Pomocy Socjalnej w Sokołowie Podlaskim

 

WPROWADZENIE

Niniejsza procedura, zwana dalej jako Standardy, określa najważniejsze zasady i założenia związane z zapewnieniem maksymalnego poziomu bezpieczeństwa małoletnich, pozostających w obszarze działań Centrum Pomocy Socjalnej w Sokołowie Podlaskim, określanego dalej jako Centrum. Działania na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa małoletniemu, wszyscy pracownicy realizują w ramach obowiązującego prawa, przepisów wewnętrznych Centrum oraz swoich kompetencji. Zapisy Standardów obowiązują pracowników Centrum oraz osoby realizujące zadania w formie zlecenia oraz wolontariuszy, stażystów, praktykantów, których dla potrzeb niniejszych Standardów określa się dalej jako pracownik.

§ 1

Zasady rekrutacji pracowników

1. Przed nawiązaniem z kandydatem do zatrudnienia stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem małoletnich lub z opieką nad nimi, Dyrektor lub osoba upoważniona uzyskuje informacje czy dane kandydata są zamieszczone w Rejestrze z dostępem ograniczonym lub w Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze.

2. 1) Od osoby o której mowa w ust.1 z zastrzeżeniem ust.2 pkt 2:

- odbiera się informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie przestępstw określonych w rozdziale IX i XXV Kodeksu karnego, w art. 189a i art. 207 Kodeksu karnego oraz w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U.2023.1939);

- jeżeli posiada obywatelstwo innego państwa niż Rzeczpospolita Polska, odbiera się informację z rejestru karnego państwa obywatelstwa uzyskiwaną do celów działalności zawodowej lub wolontariackiej związanej z kontaktami z dziećmi - jeżeli prawo państwa nie przewiduje wydawania informacji do celów działalności zawodowej lub wolontariackiej związanej z kontaktami z dziećmi, przedkłada się informację z rejestru karnego tego państwa;

- odbiera się oświadczenie o państwie lub państwach, zamieszkiwanych w ciągu ostatnich 20 lat, innych niż Rzeczpospolita Polska i państwo obywatelstwa, oraz informację z rejestrów karnych tych państw uzyskiwaną do celów działalności zawodowej lub wolontariackiej związanej z kontaktami z dziećmi - jeżeli prawo państwa nie przewiduje wydawania informacji do celów działalności zawodowej lub wolontariackiej związanej z kontaktami z dziećmi, przedkłada się informację z rejestru karnego tego państwa, a otrzymaną informację pracodawca dołącza do akt osobowych (oświadczenie musi być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia).

2) W przypadku gdy prawo państwa, z którego ma być przedłożona informacja, nie przewiduje jej sporządzenia lub w danym państwie nie prowadzi się rejestru karnego, osoba dopuszczana do pracy lub innej działalności składa Dyrektorowi Centrum oświadczenie o tym fakcie wraz z oświadczeniem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że nie była prawomocnie skazana w tym państwie za czyny zabronione odpowiadające przestępstwom określonym w rozdziale XIX i XXV Kodeksu karnego, w art. 189a i art. 207 Kodeksu karnego oraz w ustawie z dnia 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oraz nie wydano wobec niej innego orzeczenia, w którym stwierdzono, iż dopuściła się takich czynów zabronionych, oraz że nie ma obowiązku wynikającego z orzeczenia sądu, innego uprawnionego organu lub ustawy stosowania się do zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, świadczeniem porad psychologicznych, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich, lub z opieką nad nimi.

3. Każdy pracownik zapoznaje się z zapisami Standardów i zobowiązuje się do ich stosowania, co potwierdza składając stosowne oświadczenie. Oświadczenie załącza się do akt osobowych pracownika albo dokumentacji dotyczącej osoby dopuszczonej do działalności.

§ 2

Zasady komunikacji i działania z małoletnimi

1. Działania podejmowane przez pracownika w kontakcie z małoletnimi realizowane są w oparciu o poszanowanie jego godności, podmiotowość i praw, szczególnie prawa do ochrony przed krzywdzeniem oraz prawa do prywatności. Pracownik uznaje prawo do odmienności i zachowania tożsamości ze względu na: pochodzenie etniczne, narodowe, religię, status ekonomiczny, cechy rodzinne, wiek, płeć, orientację seksualną, cechy fizyczne, niepełnosprawność.

2. Pracownik zobowiązany jest do utrzymywania profesjonalnej relacji z małoletnim i każdorazowego rozważenia, czy jego reakcja, komunikat bądź działanie wobec małoletniego są odpowiednie do sytuacji, bezpieczne, uzasadnione i sprawiedliwe wobec innych małoletnich.

3. Kontakt z małoletnim nigdy nie może być niejawny bądź ukrywany, wiązać się z jakąkolwiek gratyfikacją ani wynikać z relacji władzy.

4. Pracownik w kontakcie z małoletnim:

- zachowuje cierpliwości i szacunek,

- zachowuje wysoką kulturę osobistą i używa zwrotów grzecznościowych, poprawnych, wolnych od wulgaryzmów,

- uważne słucha dziecko i udziela odpowiedzi adekwatnych do jego wieku i sytuacji,

-  nie pozostawia nieograniczoną wolność ale wyznacza jasne granice i sprawiedliwie egzekwuje ich przekroczenie.

5. Niedopuszczalne zachowania pracowników w kontakcie z małoletnim:

- wszelkie zachowania, które zawstydzają, upokarzają, deprecjonują lub poniżają dziecko, lub mają znamiona

innych form przemocy psychicznej, fizycznej lub wykorzystywania seksualnego,

- kontakt fizyczny, naruszający godność dziecka,

- nawiązywanie relacji o charakterze seksualnym i zachowywanie się w sposób seksualnie prowokacyjny,

- podawanie małoletniemu alkoholu, tytoniu, wszelkich środków psychoaktywnych, jak również używanie ich  w obecności małoletniego,

- zwracanie się podniesionym głosem - krzyk, chyba że wymaga tego sytuacja niebezpieczna np. ostrzeżenie,

- faworyzowanie lub dyskryminacja małoletniego w grupie,

- karanie: cielesne (szarpanie, bicie, popychanie), słowne (wyzywanie, wyśmiewanie, krzyczenie), zmuszanie, negowanie uczuć.

6. W sytuacjach wymagających wykonania przez pracownika czynności pielęgnacyjnych i higienicznych wobec dziecka unikać należy innego niż niezbędny kontaktu fizycznego z małoletnim, w szczególności w przypadku udzielania pomocy w ubieraniu i rozbieraniu, jedzeniu, myciu, przewijaniu i w korzystaniu z toalety.

7.1). Kontakt poza godzinami pracy z małoletnim niespokrewnionym z pracownikiem, jest co do zasady zabroniony. Spotkania z małoletnim lub też jego opiekunem powinny odbywać się w ramach obowiązków służbowych.

2) Jeśli zachodzi potrzeba spotkania się pracownika z małoletnim poza godzinami pracy/działań, wymagane jest poinformowanie o tym fakcie przełożonego, a opiekun musi wyrazić na taki kontakt zgodę. W przypadku, gdy pracownika łączą z dzieckiem lub jego opiekunem relacje rodzinne lub towarzyskie, zobowiązany jest do zachowania pełnej poufności, w szczególności do utrzymania w tajemnicy spraw dotyczących innych małoletnich, opiekunów i pracowników.

§ 3

Zasady ochrony danych osobowych, w tym wizerunku małoletnich

1. Dane osobowe małoletniego podlegają ochronie na zasadach określonych w Ustawie z dna 10 maja 2018 r.  o ochronie danych osobowych oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia  27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie  o ochronie danych)

2. Pracownicy Centrum mają obowiązek zachowania w tajemnicy dane osobowe, które przetwarzają oraz zachowania w tajemnicy sposobów zabezpieczenia danych osobowych przed nieuprawnionym dostępem.

3. Dane osobowe małoletniego są udostępniane wyłącznie osobom i  podmiotom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów prawa.

4. Centrum nie udostępnia informacji o małoletnim i jego rodzinie mediom lub innym osobom bez pisemnej zgody opiekunów.

5. Pracownicy Centrum mogą wykorzystywać informacje o małoletnim w celach szkoleniowych bądź edukacyjnych wyłącznie z zachowaniem jego anonimowości i w sposób uniemożliwiający identyfikację dziecka.

6. Upublicznienie przez Centrum w materiałach promocyjno-informacyjnych wizerunku małoletniego utrwalonego  w jakiejkolwiek formie (tj. fotografia, nagranie audio-wideo) wymaga pisemnej zgody jego opiekuna. Przed utrwaleniem wizerunku małoletniego należy zarówno dziecko jak i jego opiekuna poinformować o tym, gdzie będzie umieszczony zarejestrowany wizerunek i w jakim kontekście będzie wykorzystywany. Jeżeli wizerunek małoletniego stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak: zgromadzenie, publiczna impreza, zgoda rodzica lub opiekuna prawnego na utrwalanie wizerunku dziecka nie jest wymagana.

§ 4

Zasady dostępu małoletniego do Internetu oraz ochrony przed szkodliwymi treściami Internet

1. Za użytkowanie przez małoletniego urządzeń elektronicznych, umożliwiających korzystanie z internetu, będących własnością rodziców / opiekunów / małoletniego odpowiadają rodzice / opiekunowie.

2. Na terenie Centrum bądź w ramach prowadzonej działalności wychowawczej i opiekuńczej, małoletni może korzystać z wyznaczonych komputerów i Internetu, będących własnością Centrum i zabezpieczonych przed dostępem do treści zakazanych.

3. Pracownik Centrum ma obowiązek poinformowania małoletniego o zasadach bezpiecznego korzystania z Internetu oraz sprawowania nadzoru nad małoletnim w czasie korzystania z Internetu.

4. Korzystanie z komputera będącego własnością Centrum przez małoletniego każdorazowo potwierdzane jest na liście, w której zawarte są imię i nazwisko osoby korzystającej, data i czas korzystania (godziny od-do), podpis pracownika sprawującego nadzór.

§ 5

Rozpoznawanie i reagowanie na czynniki ryzyka krzywdzenia małoletniego

1. Pracownicy w ramach wykonywanych obowiązków zwracają uwagę na czynniki ryzyka i symptomy  krzywdzenia małoletniego.

2.1). Czynniki ryzyka sprzyjające krzywdzeniu małoletniego w rodzinie:

a) czynniki ryzyka związane z osobą dziecka:

- niepełnosprawność fizyczna lub\ i psychiczna, przewlekła choroba,

- specyficzne zachowania dziecka (nadpobudliwość, moczenie nocne, trudności ze spaniem, trudności z jedzeniem),

- deficyty rozwojowe (problemy z nauką),

- dziecko z poprzedniego związku (nieakceptowane przez drugiego partnera),

- wcześniactwo, pochodzenie z ciąży mnogiej, dzieci bliźniacze,

- dziecko odseparowane od matki tuż po urodzeniu,

- dziecko niespełniające oczekiwań rodziców (np. co do płci)

- dziecko urodzone po śmierci poprzedniego dziecka

b) czynniki rodzinne:

- nieobecność rodziców, samotne rodzicielstwo

- autorytarny styl rodzicielstwa,

- doświadczanie przez rodzica przemocy w dzieciństwie, doświadczanie przemocy aktualnie

- uzależnienia

- obecność niespokrewnionych osób dorosłych w rodzinie

- kondycja psychiczna rodziców, wysoki poziom stresu, trudności emocjonalne konflikty, kryzysy

- rodzina zastępcza, rodzina adopcyjna

c) czynniki związane ze środowiskiem społecznym:

- izolacja społeczna,

- ubóstwo,

- przemoc i patologia w najbliższym otoczeniu rodziny.

2). W przypadku wystąpienia czynników ryzyka, pracownik ma obowiązek monitorować sytuację dziecka poprzez obserwacje, rozmowy z dzieckiem, opiekunami, innymi pracownikami oraz instytucjami wspomagającymi ochronę dziecka.

3. Symptomy  krzywdzenia dziecka:

- zaniedbana higiena osobista i odzież,

- kradzież jedzenia, pieniędzy, przedmiotów,

- wypraszanie jedzenia (żebractwo),

- brak opieki medycznej i wyposażenia w niezbędny sprzęt medyczny, rehabilitacyjny,

- nie dostateczne wyposażenie dziecka w przybory szkolne, odzież i obuwie dostosowanych do warunków atmosferycznych,

- widoczne obrażenia ciała (siniaki, ugryzienia, rany), których pochodzenie trudno jest wyjaśnić i są w różnej fazie gojenia, a podawane przez dziecko wyjaśnienia dotyczące obrażeń wydają się niewiarygodne i niespójne, 

- nadmierne zakrywanie ciała, niestosownie do sytuacji i pogody,

- dziecko obawia się rodzica lub opiekuna, ma lęk przed powrotem do domu,

- dziecko wzdryga się, kiedy podchodzi do niego osoba dorosła,

- cierpi na powtarzające się dolegliwości somatyczne np.: bóle brzucha, głowy, mdłości itp.;

- jest bierne, wycofane, uległe, przestraszone, depresyjne itp. lub zachowuje się agresywnie, buntuje się, samo okalecza się, itp.

- osiąga słabsze wyniki w nauce w stosunku do swoich możliwości,

- ucieka w świat wirtualny (gry komputerowe, Internet),

- używa środków psychoaktywnych,

- nadmiernie szuka kontaktu z dorosłym (tzw. „lepkość” małoletniego),

- w pracach artystycznych, rozmowach, zachowaniu dziecka zaczynają dominować niepokojące elementy/ motywy;

- jest rozbudzony seksualnie niestosownie do sytuacji i wieku,

- ucieka z domu,

- nastąpiła nagła i wyraźna zmiana zachowania,

- dziecko mówi o przemocy.

4. 1). W przypadku zidentyfikowania czynników ryzyka i występowania symptomów krzywdzenia małoletniego, pracownik podejmuje rozmowę z rodzicami, przekazując informacje na temat dostrzeżonych nieprawidłowości i dostępnej ofercie wsparcia, motywując ich do szukania stosownej pomocy.

2). W przypadku zidentyfikowania przez wolontariusza, stażystę, praktykanta czynników ryzyka i występowania symptomów krzywdzenia małoletniego, zobowiązany jest on o swoich spostrzeżeniach poinformować pracownika socjalnego bądź asystenta rodziny bądź innego pracownika merytorycznie przygotowanego do pracy z rodziną zatrudnionego w Centrum. Powiadomiony pracownik podejmuje czynności określone w ust.1.

5. Pracownik wyznaczony zakresem obowiązków do pracy z rodziną, monitoruje dalszą sytuację małoletniego.

6. Jeżeli występują zasadne obawy, iż bezpieczeństwo małoletniego może być zagrożone, Dyrektor Centrum występuje do sądu rodzinnego z wnioskiem, o którym mowa w art. 572 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.

kodeks postępowania cywilnego.

7. Wszystkie podejmowane czynności powinny być udokumentowane w formie pisemnej i umieszczone w dokumentacji zgodnie z instrukcją kancelaryjną obowiązującą w Centrum.

§ 6

Procedura interwencji w sytuacji krzywdzenia małoletniego

1. W przypadku powzięcia informacji od małoletniego, opiekunów, pracowników instytucji oraz innych osób, że dziecko jest krzywdzone przez rodzinę, możliwe jest podjęcie działań:

1) przez pracownika socjalnego:

a) realizacja pracy socjalnej i/lub innych działań zgodnie z kompetencjami i potrzebami rodziny w oparciu o opracowany plan wsparcia małoletniego,

b) sporządzenie formularza „Niebieska Karta – A” i przekazanie go Przewodniczącemu Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej,

c) zapewnienie dziecku ochrony w oparciu o art. 12 a ustawy z dnia z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - w razie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka w związku z przemocą domową,

2) przez asystenta rodziny / psychologa:

a) realizacja pomocy zgodnie z kompetencjami i potrzebami rodziny,

b) sporządzenie formularza „Niebieska Karta – A” i przekazanie go Przewodniczącemu Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej,

c) podjęcie współpracy z uprawnionymi podmiotami na rzecz diagnozy i pomocy rodzinie w celu wyeliminowania krzywdzenia małoletniego.

3) przez pozostałych pracowników Centrum: przekazanie informacji kierownikowi koordynującemu pracę Działu Pomocy Środowiskowej lub Dyrektorowi Centrum, który podejmuje działania delegując obowiązki zgodnie z kompetencjami.

2. W przypadku powzięcia informacji, że dziecko jest krzywdzone przez innego małoletniego:

1) pracownik socjalny / asystent rodziny przeprowadza rozmowę z opiekunami dziecka krzywdzonego i dziecka podejrzanego o krzywdzenie oraz Dyrektor Centrum zawiadamia sąd opiekuńczy poprzez wysyłanie wniosku o wgląd w sytuację dziecka podejrzanego o krzywdzenie. Opiekunom dziecka doświadczającego przemocy, pracownik przedstawia dostępną ofertę wsparcia ze szczególnym uwzględnieniem wsparcia psychologicznego dla dziecka;

2) pozostali pracownicy Centrum: przekazanie informacji kierownikowi koordynującemu pracę Działu Pomocy Środowiskowej lub Dyrektorowi Centrum, który podejmuje działania delegując obowiązki zgodnie z kompetencjami.

3. W przypadku uzasadnionego podejrzenia krzywdzenia małoletniego przez pracownika Centrum bądź inną osobę współpracującą z Centrum przy realizacji zadań, każda osoba zatrudniona w Centrum jest zobowiązania do niezwłocznego poinformowania o swoich spostrzeżeniach, w tym w formie pisemnej, bezpośredniego przełożonego, a gdy podejrzewanym jest jego bezpośredni przełożony – Dyrektora Centrum.

Przełożony bądź Dyrektor, w ramach postępowania wyjaśniającego może podjąć następujące czynności:

1) analiza zebranych informacji;

2) przeprowadzenie rozmowy z podejrzewanym w celu zapoznania się z jego wersją wydarzeń;

3) zarządzenie obserwacji pracy osoby podejrzewanej o krzywdzenie dziecka;

4) w uzasadnionych przypadkach wykorzystanie narzędzi określonych w przepisach obowiązującego prawa w szczególności prawa pracy, kodeku karnego.

4. W przypadku, gdy zachodzi podejrzenie popełnienia wobec dziecka przestępstwa, Dyrektor Centrum składa zawiadomienie na policję lub do prokuratury, realizując obowiązek wynikający z art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego oraz w przypadku popełnienia przestępstwa na terenie Centrum, zabezpiecza ślady i dowody przestępstwa do czas przybycia organów śledczych

5. Wszystkie powzięte informacje oraz podejmowane czynności powinny być udokumentowane w formie pisemnej i umieszczone w dokumentacji zgodnie z instrukcją kancelaryjną obowiązującą w Centrum lub jeżeli procedura dotyczy pracownika, w aktach osobowych podejrzanego o krzywdzenie małoletniego.

§ 7

Zasady przeglądu i aktualizacji Standardów

1.  Odpowiedzialnymi za monitorowanie realizacji Standardów, w tym reagowanie na sygnały ich naruszenia,

oraz aktualizacji zapisów wobec stwierdzonych potrzeb i zgodności z obowiązującymi przepisami,

 odpowiedzialny jest Zespół do spraw Standardów Ochrony Małoletnich.

2. Zespół stanowią przynajmniej: kierownik koordynujący pracę Działu Pomocy Środowiskowej oraz pedagog Zespołu Poradnictwa Specjalistycznego w Centrum. Imienny skład zespołu powoływany jest w drodze zarządzenia Dyrektora Centrum.

3. W celu zapewnienia dostosowania Standardów do aktualnych potrzeb, skuteczności procedur oraz zgodności z obowiązującymi przepisami, dokument podlega ocenie co najmniej raz na dwa lata. Na ocenę składa się ankieta przeprowadzona wśród pracowników Centrum, która zawiera przynajmniej treści zawarte w załączniku nr 4 do Standardów.

4. Wnioski z oceny przedstawiane są Dyrektorowi i stanowią podstawę do dokonania zmian w obowiązujących Standardach.

§ 8

Zasady i sposób udostępniania Standardów ochrony małoletnich

1. Standardy ochrony małoletnich w Centrum Pomocy Socjalnej w Sokołowie Podlaskim są publicznie dostępne poprzez umieszczenie na tablicy informacyjnej Centrum oraz w multimediach prowadzonych przez Centrum.

2. Standardy udostępniane na prośbę pracownika, małoletniego, rodziców/opiekunów małoletniego przez Zespół do spraw Standardów Ochrony Małoletnich.