Powiatowa Poradnia
Psychologiczno-Pedagogiczna
w Piekoszowie

Zabawy konstrukcyjne. W wieku około dwóch lat dziecko zaczyna używać przedmiotów do budowania lub konstruowania innych rzeczy. Piaget zauważył, że ten rodzaj zabawy ułatwia zrozumienie zasad rządzących rzeczywistością fizyczną. Na przykład dzięki układaniu klocków dziecko uczy się, że wieża, która jest u góry szeroka, a na dole wąska, będzie się przewracać.

 

Pierwsze zabawy „na serio”. Według Piageta udawanie świadczy o umiejętności posługiwania się symbolami. Pierwsze próby zabaw „ na niby” są zazwyczaj proste, na przykład udawanie picia z zabawkowej filiżanki. Zabawki nadal spełniają swoją rzeczywistą bądź typową funkcję(filiżanka służy do picia), a działania dziecka nadal odnoszą się do jego osoby, ale mamy już do czynienia z udawaniem. Wiek, w którym pojawiają się zabawy „ na niby”, jest bardzo różny, u większości dzieci można jednak zauważyć udawanie około dwudziestego miesiąca życia. W tym czasie trwają jeszcze zabawy sensomotoryczne. Zazwyczaj między piętnastym a dwudziestym pierwszym miesiącem życia odbiorcą udawanego działania staje się druga osoba lub zabawka, najczęściej lalka. Dziecko nadal posługuje się przedmiotami zgodnie z normalnym przeznaczeniem, ale teraz używa zabawkowego kubeczka dla lalki, a nie dla siebie. Lalki najlepiej się nadają do tego typu udawania, ponieważ nie ma wielkiej różnicy pomiędzy wykonywaniem czynności na sobie i na lalce. Tak więc dzieci karmią swoje lalki nieistniejącym jedzeniem, czeszą im włosy i przytulają je. Ta zmiana sygnalizuje odchodzenie od zabaw sensomotorycznych i przechodzenie do myślenia symbolicznego.

Zabawy „na niby” ze zmianą przeznaczenia przedmiotu. Pomiędzy drugim a trzecim rokiem życia dzieci zaczynają używać pewnych przedmiotów w zastępstwie czegoś zupełnie innego. Na przykład trzydziestomiesięczny chłopiec używa marchewki w roli skrzypiec i pałeczki jako smyczka. Dzieci w tym wieku posługują się miotłą zamiast konika, a zamiast samochodzików używają klocków.

Zabawy tematyczne. W latach przedszkolnych dzieci zaczynają się bawić w odgrywanie ról. Jest to w zasadzie nadal forma udawania, z tym wyjątkiem że kilkoro dzieci jednocześnie stwarza pewną wymyśloną rzeczywistość. Na przykład bawiąc się „ w dom”, odgrywają role „mamy”, „taty”, „siostry”, „brata” i „dzidziusia”. Początkowo dzieci po prostu same przejmują różne role, później rozdzielają między siebie i nawet dają sobie nawzajem wskazówki, jak powinno się odgrywać postać. W tym wieku lubią szczególnie wymyślanie kostiumów i przebieranie się. Ten typ zabaw rozpoczyna się w różnym okresie. Czasami pojawiają się już u dwulatków, ale w wieku czterech lat właściwie wszystkie dzieci bawią się w ten sposób(Howes, Matheson, 1992). Co ciekawe w tym czasie ogromna większość stwarza sobie wyimaginowanych towarzyszy. Dlatego należy się martwić jak dziecko bawi się i rozmawia z „niewidzialnym” przyjacielem. Drogi rodzicu taka forma udawania występuje często w normalnym procesie rozwoju.

Zabawy oparte na regułach. W wieku pięciu lub sześciu lat dzieci zaczynają się interesować zabawami „na niby” opartymi na regułach oraz sformalizowanymi grami. Na przykład bawią się „w dom”, wymyślają reguły w rodzaju „najmniejszy będzie dzieckiem” lub dostosowują się do zasad prostych gier, jak „ Raz-dwa-trzy”, „Baba Jaga patrzy” albo „ciepło-zimno”. Młodsze dzieci też znają takie zabawy, albo pięciu- i sześciolatki lepiej zrozumieją reguły i potrafią ich przestrzegać przez dłuższy czas. Według Piageta upodobnianie starszych przedszkolaków do gier z regułami świadczy o zbliżaniu się do następnego etapu rozwoju poznawczego, jakim jest stadium operacji konkretnych, w którym dziecko opanowuje rozumienie pewnych prawidłowości.

Zabawa odgrywa niezwykle ważną rolę w rozwoju psychofizycznym dziecka. Zaspokaja jego istotne potrzeby rozwojowe, rozwija myślenie przyczynowo-skutkowe i inne funkcje psychomotoryczne, pobudza wreszcie do zdobywania wiedzy i rozwija orientację w świecie przyrody, przedmiotów i życia społecznego. Tak więc ta forma aktywności nie tylko umożliwia dziecku poznawanie świata i siebie, ale także stymuluje jego wszechstronny rozwój.

Opracowała: Magdalena Gołda

Źródło:

Denis Boyd, Helen Bee Psychologia rozwoju człowieka , 2008

Bożena Muchacka Zabawa w poznawczym rozwoju dziecka , Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna nr 1 (3), 7 -18 2020