Powiat
Gorlicki

Inicjatorem upamiętnienia ofiar pacyfikacji był Michał Kalisz – pasjonat historii, kolekcjoner, regionalista i wieloletni pracownik Instytutu Pamięci Narodowej. To dzięki jego poszukiwaniom udało się zgromadzić informacje oraz niemieckie fotografie dokumentujące wydarzenia z września 1939 roku. Gmina Lipinki podjęła się organizacji pierwszych w historii oficjalnych obchodów rocznicy pacyfikacji.

Uroczystości rozpoczęła msza św. w cerkwi pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Rozdzielu. Wybór świątyni miał szczególny wymiar – to właśnie w jej najbliższej okolicy rozegrały się najbardziej krwawe epizody pacyfikacji. Mszę odprawił ks. proboszcz Grzegorz Pacan.

Dalsza część miała miejsce przy budynku dawnej szkoły podstawowej w Rozdzielu. Tutaj odsłonięto trzy tablice poświęcone ofiarom i wydarzeniom z września 1939 roku. Umieszczono na nich informacje historyczne oraz archiwalne fotografie dokumentujące pacyfikację. W uroczystościach wzięli udział przedstawiciele władz państwowych, samorządowych, służb mundurowych, mieszkańcy Rozdziela oraz osoby zaangażowane w zachowanie lokalnego dziedzictwa historycznego. Apel pamięci oraz salwę honorową wykonała Kompania Reprezentacyjna Straży Granicznej w Nowym Sączu pod dowództwem kpt. Piotra Jurusika. Oprawę muzyczną zapewniła Orkiestra Dęta OSP z Dominikowic. Uczestnicy wydarzenia mogli obejrzeć wystawę archiwalnych fotografii przygotowaną przez Michała Kalisza oraz ekspozycję pamiątek związanych z II wojną światową ze zbiorów Michała Rąpały z Krygowskiej Izby Pamięci.

Historia Rozdziela przypomina, że wojenne tragedie nie rozgrywały się wyłącznie na wielkich frontach. Docierały także do niewielkich beskidzkich miejscowości, do domów i rodzin, pozostawiając po sobie śmierć, zniszczenie i traumę na pokolenia. Pacyfikacja Rozdziela była jedną z pierwszych zbrodni popełnionych przez niemieckiego okupanta na terenie dzisiejszego powiatu gorlickiego. 8 września 1939 roku żołnierze I batalionu strzelców górskich z 1. Dywizji Górskiej dokonali odwetu za potyczkę, do której dzień wcześniej doszło pomiędzy wycofującymi się żołnierzami batalionu Obrony Narodowej „Gorlice”, a wkraczającymi do wsi Niemcami.

W ramach represji Niemcy podpalili kilka zabudowań i zamordowali mieszkańców Rozdziela. Wśród ofiar należy również uwzględnić żołnierzy Wojska Polskiego.

Foto Piotr Popielarz/elipinki